KÜRESEL FİNANSAL KRİZLERİN TÜRKİYE’YE YANSIMALARI VE
KOBİLER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Yrd. Doç.
Dr. Sabahat Bayrak*
Doç. Dr.
Muhammet Akdiş**
ÖZET
Dünyada ve Türkiye’de karşılaşılan finansal krizler en çok finansman alt yapısı yetersiz olan KOBİ’lere zarar vermektedir. Özellikle Güneydoğu Asya ve
Rusya krizinden sonra girilen sıkıntılı süreç KOBİ’leri
yeni arayışlara da itmiş bulunmaktadır. Türkiye’nin sanayileşmede önemli
atılımlara imza atmış illerinde değişik sektörlerde faaliyet gösteren KOBİ’lerin kriz ortamında ve sonrasında bölgeler ve yöreler
itibariyle ne gibi davranışlar gösterdikleri karşılaştırmalı olarak
belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmada ulaşılan sonuç, iller itibariyle küçük
farklılıklar taşısa da, işletmelerin küçülerek ve özkaynaklara
ağırlık vererek ayakta kalma mücadelesi verdikleridir. KOBİ’lerin
finansman konusundaki zorluklarının aşılmasında yerel ve ulusal düzeyde
koordinasyona dayalı işbirliği anlayışının geliştirilerek yardımcı olunması bu
işletmelerin ekonomiye olan mevcut katkılarını daha da arttıracak ve bir bütün
olarak ülkenin ekonomik performansını yükseltecektir.
Implıcatıons of Global Crises for Turkey And
Their Effects On SMEs
Financial crisis, faced in
GİRİŞ
Son zamanlarda hızlı bir
büyüme gösteren uluslararası sermaye hareketleri gelişmekte olan ülkeler için
yapısal reformların desteklenmesi, büyümenin hızlandırılması ve kalkınmanın
desteklenmesi gibi makro ölçekte birçok avantaj sağlanmıştır. Ancak bu avantajların
yanısıra, uluslararası sermayenin, bozuk finansal sistem, devletlerin kötü borçlanma politikaları
yüksek oranda kamu borçlanması, aynı şekilde yüksek oranlara varan kamu
açıkları nedeniyle bazı ülkelerde ciddi sorunlara yol açmakta, avantajların
tersine dönerek büyük krizlere neden olabilmektedir. Bu gelişmeler yaşanırken,
“küresel ekonomi” çerçevesinde dünya ekonomilerinin birbirlerine giderek
entegre olması ve bağlanması sonucunda uluslararası sermaye hareketlerinin
yerel yada bölgesel dalgalanmalardan çok dünya ekonomileri üzerinde etkili
olabileceğini göstermiştir.
Ancak
1995’teki Meksika kriziyle ilk sinyallerini verip 1997’de Tayland
ekonomisindeki yavaşlama politik istikrarsızlıkla patlama yapıp ardından
Malezya, Endonezya, Tayland, Filipinler, Singapur Güney Kore 1998’de ise
Rusya’ya sıçrama yapıp pek çok ülkeyi etkisi altına almayı başaran küresel
kriz, pek çok ülkenin rekabet gücünü olumsuz etkilemiştir. Bu krizin zararları
bu tarihten itibaren ülkemizde de yaşanmıştır. Gerçekte, krizin etkili oluşunda
tutarsız makro ekonomi ve döviz politikaları, kısa vadeli borçlardaki artışlar,
finans kesimindeki yapısal zayıflıkları ve yabancı sermaye yatırımlarını cezbedilememesi ekonomik ve siyasal alandaki istikrarsızlık
nedeniyle krizi kısa sürede atlatması beklenilen Türkiye’de ne yazık ki krizin
olumsuz etkisi altında kalmıştır. Gerçekten, yaşanılan krizlerin ekonomilerin
gelişme motoru olarak görülen ve krizlere dayanıklı olarak kabul edilen KOBİ’ler üzerinde olumsuz etkiler yaratmıştır. Günümüzde
küresel ekonomi ve serbest piyasa mekanizmasının sınır tanımaz yeni kimliği
çerçevesinde yaşanılan küresel krizler özellikle gelişmekte olan ülkelerde bazı
sektörlerdeki KOBİ’lerin krize karşı dayanıklılıkta
başarısız olmuşlardır.
Çalışma,
Türkiye’de küresel krizler çerçevesinde Asya ve Rusya krizinin yıkıcı etkisini
Çorum, Denizli, Gaziantep , K.Maraş ve Kayseri illeri arasında karşılaştırmalı
olarak değerlendirerek Türkiye’deki KOBİ’lerin krizde
ciddi bir etkilenme yaşayıp yaşmadıklarını ve krizin etkilerini geride bırakıp
bırakmadıklarını ortaya koymaya çalışacaktır.
2. KÜRESEL
KRİZLERİN KOBİ’LER ÜZERİNE ETKİLERİNİN BEŞ İLDE KARŞILAŞTIRMALI İNCELENMESİ
2.1
Araştırmanın Amacı
Çalışmanın amacı, Çorum,
Denizli, Gaziantep, K.Maraş ve Kayseri illerinde Asya ve Rusya krizlerinin KOBİ’ler üzerinde etkili olup olamadığını araştırmak ve bu
krizlerde örneklem açısından dikkat çeken konularda
yerel ulusal ve uluslararası düzeyde örneklem
açısından dikkate çeken konularda alınması gereken tedbirleri ortaya koyarak
Türkiye’de KOBİ’lerin sağlıklı gelişimine katkıda
bulunmaktır.
2.2. Araştırmanın Yöntemi
Araştırma,
Çorum, Denizli, Gaziantep, K.Maraş ve Kayseri’de faaliyette bulunan KOBİ’lerin tesadüfi yöntemle seçilmesi yoluyla anket formu
hazırlanarak gerçekleştirilmiştir.
Araştırma
verileri SPSS paket programından
yararlanılarak değerlendirilmiştir.
Araştırmada
dağıtılan ankette Çorum işletmelerinde %60 (54/90), Denizli işletmelerinde %49
(59/120), Gaziantep işletmelerinde %42 (55/130), K.Maraş işletmelerinde %49
(37/75) ve Kayseri işletmelerinde %48 (52/120) geri dönüşüm sağlanmıştır.
Toplamda geri dönüşüm yüzdesi ise %48 (257/535)’dir.
3. ARAŞTIRMA BULGULARININ
DEĞERLENDİRİLMESİ
3.1.İşletme Sahiplerine Yönelik
Soruların Değerlendirmesi
Ankette işletme sahiplerine
yönelik olarak yönelttiğimiz demografik özellikler içerisinde önemli görülen
yaş ve öğrenim durumlarına yer verilmiştir. Diğer demografik özelliklere
çalışmanın sayfa sınırlarını aşmaması nedeniyle yer verilememiştir.
|
Yaş Grupları |
Çorum |
Denizli |
Gaziantep |
K. Maraş |
Kayseri |
|||||
|
F |
% |
F |
% |
F |
% |
F |
% |
F |
% |
|
|
18-24 |
6 |
11.1 |
- |
- |
2 |
3.6 |
1 |
2.7 |
1 |
1.9 |
|
25-34 |
18 |
33.3 |
11 |
18.6 |
12 |
21.8 |
11 |
29.7 |
7 |
13.5 |
|
35-44 |
22 |
40.7 |
31 |
52.5 |
35 |
63.7 |
19 |
51.4 |
23 |
44.2 |
|
45-54 |
8 |
14.8 |
17 |
28.8 |
6 |
10.9 |
6 |
16.2 |
21 |
40.3 |
|
Toplam |
54 |
100.0 |
59 |
100.0 |
55 |
100.0 |
37 |
100.0 |
52 |
100.0 |
İşletme
sahiplerinin yaş durumuna bakıldığında 5 il bazında yönetici yaşının 35-44 yaş
grubunda olduğu görülmektedir. Bu yaş grubunun yönetimde nispeten yoğun olduğu
il %63.7 ile Gaziantep iken en az olduğu il ise %40,7 ile Çorum’dur. Genç
yöneticilerin (25-34 yaş grubu) en fazla yönetimde yer aldığı il olarak %33.3
oranı ile Çorum görülürken, ileri yaş grubunun ağırlıklı yönetimde bulunduğu il
olarak %40,3 oranı ile Kayseri dikkat çekmektedir.
Tablo 2. İşletme Sahiplerinin
Öğrenim Durumları
|
Çorum |
Denizli |
Gaziantep |
K. Maraş |
Kayseri |
||||||
|
F |
% |
F |
% |
F |
% |
F |
% |
F |
% |
|
|
İlkokul |
6 |
11.1 |
2 |
3.4 |
1 |
1.8 |
3 |
8.1 |
3 |
5.8 |
|
Ortaokul |
4 |
7.4 |
7 |
11.9 |
3 |
7.3 |
- |
- |
5 |
9.6 |
|
Lise/Dengi Okul |
22 |
40.7 |
17 |
28.8 |
16 |
29.1 |
12 |
32.4 |
14 |
26.9 |
|
Yükseköğrenim |
22 |
40.7 |
26 |
44.1 |
32 |
58.2 |
20 |
54.1 |
28 |
53.8 |
Yüksek Lisans
|
- |
- |
7 |
11.9 |
2 |
3.6 |
2 |
5.4 |
2 |
3.8 |
Toplam
|
54 |
100.0 |
59 |
100.0 |
55 |
100.0 |
37 |
100.0 |
52 |
100.0 |
İşletme sahiplerinin eğitim
durumu incelendiğinde yüksek öğrenim yapmış yöneticilerin nispeten yönetimde
daha fazla yer aldıkları görülmektedir. İlkokul mezunu işletme sahiplerinin
diğer illere nazaran Çorum’da (%11.1) daha fazla olduğu, yüksek lisans yapan
yöneticilerin ise Denizli ilinde (%11.9) daha fazla olduğu görülmektedir.
Araştırma
sonuçları, işletme sahiplerinin orta yaş grubunda ve yüksek öğrenim mezunu
kişiler olduğunu göstermektedir. Denizli başta olmak üzere, illerde,
yöneticilerin öğrenim düzeyinin giderek yükseldiği görülmektedir. Bu durum KOBİ’lerde geleneksel bakışı temsil eden yaşlı ve düşük
eğitim düzeyine sahip yöneticilerin giderek yönetimde gençlere ve yüksek
öğrenim sahibi yöneticilere yerini bıraktığına işaret etmektedir.
3.2.İşletme
Özelliklerine Yönelik Soruların Değerlendirilmesi
İşletme özelliklerine yönelik
soruların değerlendirilmesinde ise işletmelerin sektörel
dağılımı ve yatırım büyüklüğüne yer verilmiş diğer özellikler değerlendirmeye
dahil edilmemiştir.
Tablo 1. İşletmelerin Sektörel Dağılımı
|
Çorum |
Denizli |
Gaziantep |
K. Maraş |
Kayseri |
||||||
|
F |
% |
F |
% |
F |
% |
F |
% |
F |
% |
|
|
Tekstil ve konfeksiyon |
4 |
7.4 |
44 |
74.6 |
20 |
36.3 |
26 |
70.3 |
13 |
|