Avrupa Ekonomik Topluluğu Ülkelerinde Maliye Politikalarının Uyumlaştırılması Çalışmaları

Muhammet AKDİŞ

Vergi Kontrol Memuru

I — EKONOMİK BÜTÜNLEŞME HAREKETİNDE MALİYE POLİTİKALARININ UYUMLAŞTIRILMASININ YER VE ÖNEMİ :

İktisadi birleşme hareketlerinin en son şekli iktisadi bütünleşmedir. Bununla üyeler arasındaki ekonomik, mali ve sosyal politika gibi alanlarda tüm farklılıkların giderildiği bir birleşme kastedilmektedir. Öyle ki bu aşamada birliği oluşturan ülkeler adeta bir ülkenin çeşitli bölgeleri haline gelirler ⁽¹⁾.

Bir ülkenin çeşitli bölgeleri haline gelebilmek, ülkelerin diğer tedbirlerle birlikte mali politikalarını da uygun hale getirmelerine bağlıdır. Her ülkenin farklı vergi sistemlerine sahip oluşu, serbest rekabet imkanlarım yok ettiği gibi, iktisadi bütünleşmeyi de geciktiriri Emek, sermaye, toprak, müteşebbis gibi üretim faktörlerinin milli gelirden aldıkları paylarının her ülkede farklı şekil ve oranlarda vergilendirilmesi veya farklı şekil ve oranlardaki harcama vergileri, uluslararası mal mübadelelerinde serbest rekabeti bozmaktadır. Faktör mobilitesi tam ise, üretim faktörlerinin de sadece bu sebeple yer değiştirmesine sebep olur. Üretim faktörlerinin daha az vergilendirildikleri ülkelere akması, harcama vergilerinin daha düşük tutulduğu ülke mallarının piyasayı ele geçirmesi tabiidir. Herne kadar bir takım telafi edici vergiler veya vergi iadeleri ile rekabet eşitliği sağlanabilirse de, bir iktisadi bütünlük içinde böyle uygulamaların yerinin olmaması gerekir. Ayrıca, üye ülkeler arasında uygulanan maliye politikalarında uyum sağlamak, istikrar, büyüme, kaynak ve gelir dağılım açısından büyük önem taşımaktadır ⁽²⁾. O nedenle mali politikaların harmonizasyonu gerekir.

II — MALİYE POLİTİKALARININ UYUMLAŞTIRILMASINDA KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER:

Bu güçlükleri başlıca üç başlık altında incelemek mümkündür ⁽³⁾.

1 — Politik Sınırlamalar: Ülkelerin ve iktidarların tam bütünleşme veya federatif birleşme şeklindeki tercihleri vergi uyumlaştırılmasında etkili olacaktır.

2 — İdari Sınırlamalar: Birçok durumlarda tarihi vergi sistemleri derin ulusal, kültürel, ve dini karakteristiklerle yakından ilgilidir. Bu nedenle bazı vergi değişiklikleri masraflı ve zor olabilir.

3 — Ekonomik Sınırlamalar: Bir veya birkaç ülkede, gelir dağılımı üzerinde düzenleyici etkileri bulunan veya ödemeler dengesinde ciddi bozulmalara yol açan veya bütçe gelirleri içerisinde önemli bir paya sahip olan bir vergiyi kaldırmak veya diğer ülkelere de yaymak, üye ülkelerin ekonomik çıkarlarım karşı karşıya getirebilir.

Aşağıdaki bölünme A.E.T.'nin altı ülkesinde uygulanan 4-5 çeşit verginin uygulamaları gözden geçirildiğinde bu konudaki güçlükler daha iyi anlaşılacaktır.

III — A.E.T. ÜLKELERİNDE VERGİ UYGULAMALARI

A.E.T. ülkelerinden altısında uygulanan belli başlı vergiler, vergiyi alan makam, mükellef, matrah, oran ve istisnaları belirtecek şekilde, özetlenerek ekteki tablolarda sunulmuştur ⁽⁴⁾.

Bu tablolarda bilhassa harmonizasyon konusunda güçlüklerle karşılaşılan ve kısa vadede harmonize edilebilirliği de mümkün görülmeyen belli başlı Dolaysız Vergiler ele alınmıştır. Bunların dışında her ülkede çeşitli şekil ve isimlerde pek çok vergi uygulamaları vardır. Toplam olarak, Almanya'da 35, Fransa'da 29, İtalya'da 41, Hollanda'da 22, Belçika'da 27 ve Lüksemburg'ta 15 çeşit vergi vardır ⁽⁵⁾.

ALMANYA

Verginin Konusu	Mükellef	Matrah	Oran	İstisna	Vergiyi Alan
- Gelir Vergisi	Almanya'da oturan	Yıllık bürüt	8.000— DM %19	Bazı gelirler	Federal Devl. %43
	Ve buradan gelir	gelir.	8 – 11 , bin %53		ve Eyaleti.
	Elde edenler.		ll'ln fazl. %59		Belediyeler %14
— Kurumlar Vergisi	Sermaye Şirkl.	»	%51	Devlete ait	»
	Kooperatifler		Dağıtılan Kar	Sosyal Mües
	Yardım SandıkL		dan %15	seseler, vb.
— İntikal Vergisi	İntikale hak	Borçlardan	%2'-%60		Eyalet
	Kazanan	Sonraki mik.	Akrabalık de
			recesine göre.
— Arazi Vergisi	Belediye hudut,	Arazinin kıymeti	%5- %10 arası	Kamu ve Hayır	Belediye
	Larındaki arazi			Kuru Araziler.
	Sahipleri

2 -- FRANSA

Verginin Konusu	Mükellef	Matrah	Oran	İstisna	Vergiyi AIan
- Gelir Vergisi	Hakiki Şahıslar	Toplam Gelir (Dışarıdan elde edilenler dahil)	%3 - %63 arası Kümülatif Oran	--	Devlet
— Kurumlar Vergisi	Sermaye Şrktlri Kamu Müessesleri.	Kar	Özel Oran %10 Normal » %24	Dışarıdan elde edilen kar ve Kamu sosyal müesseseleri.	Devlet
— Arazi Vergisi	Mülk veya intifa hakkı Sahibi	Kadastro Geliri	Bölgeye göre farklı	Kamu arazisi, Ormanlar, Sosyal ve Kamu arazisi.	— Departmanlar — Komünler
- Bina Vergisi	Bina sahibi	»	«	Sosyal ve Kamu konutları.	Belediye
- Ölüme Bağlı İntikal Vergisi	Varisller	Net hisse	Akrabalık derecesine göre, %5, %60 arası,	— 1947 yılından önceki tahviller, — 1958 yılından önce elde edilmiş g. menkuller.	Devlet

İTALYA

Verginin Konusu	Mükellef	Matrah	Oran	İstisna	Vergiyi Alan
— Menkul Gelir	Hakiki ve Hükmi	4'e bölünür,	Gelir dilimine	—	Devlet
Vergisi	Şahıslar	sermaye ve iş	göre, %4-27 ara-
		gelirleri ayrılır.	sındadır.
— Zirai Gelir	Zirai kazanç	Zıraî Kazanç	%10	—	Devlet
Vergisi	Sahipleri
— Kurumlar Vergisi	Bilançoya göre	Gelir, Sermaye	Sermayeden %0.75	—	Devlet
	Defter tutan		Sermayenin %6'sııu
	Şahıs ve kurumlar.		geçen karın %15'1.
— Arazi Vergisi	Arazi Sahibi	Brüt Toprak geliri	%5	— 700 m'den daha	Devlet
				yüksek yerlerdeki
				arazi.
— Emlak Vergisi	Emlak sahibi	Kadastro veya	%5		Devlet
		kira geliri	..
				— Dini veya Kamu	Devlet
— Lüks Emlak	Lüks Emlak	Emlak	%20	emlaki
Vergisi	Sahipleri
— Normal İntikal	Her mirasçı	Hisse miktarı	750 bin-1 milyon %1	—	Devlet
Vergisi			600 milyondan