TÜRKİYE’DE KOBİ’LERİN GENEL GÖRÜNÜMÜ  VE FİNANSAL KRİZLERE DAYANIKLILIĞI: 5 İLİ KAPSAYAN BİR ARAŞTIRMA

 

 

Doç. Dr. Muhammet AKDİŞ - Yrd. Doç. Dr. Sabahat BAYRAK

Pamukkale Üniversitesi

İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi

Öğretim Üyeleri

 

I- GİRİŞ

 

Küçük ve orta boy işletmeler son yıllarda bütün dünyada dikkat çekici bir gelişme göstermişlerdir. Türkiye’nin ekonomik gelişmesinde de özellikle Anadolu’da ortaya çıkan ve birbiri ardına faaliyet göstermeye başlayan KOBİ(Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler)’lerin önemli  katkısı olmuştur. Bu işletmeler  ihracat ve üretimde  önemli başarılara imza atmışlardır.

İstihdam, üretim ve ihracat açısından ülke ekonomisinde vazgeçilmez bir konumda bulunan KOBİ’ler yönetsel ve finansal sorunlarla başa çıkmaya çalışmakta; bu sorunların çözümü de ekonominin geleceği açısından büyük önem arzetmektedir. Özellikle 1997 yılında Güneydoğu Asya’da başlayan ve bütün dünyayı etkisi altına alan finansal kriz ile sonrasında 1998 yılında görünen Rusya krizinin Türk KOBİ’lerini de önemli ölçüde etkilemiş olması ciddi bir ekonomik problem oluşturmuştur.

Biz bu çalışmamızda, Türkiye’deki KOBİ’lerin genel özelliklerini ortaya koyduktan sonra, özellikle finansal krizler konusundaki dayanıklılıklarını 5 İli kapsayan bir araştırma ile incelemeye çalışacağız.

 

II- KOBİ’LER  VE  TÜRKİYE EKONOMİSİ

 

Küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin gelişme ve kalkınma hareketinde önemli roller üstlenmeleri, kriz ortamından kolaylıkla sıyrılabilmeleri büyük işletmeler için de bir uyarıcı olmuştur. Şiddetlenen uluslararası rekabetle birlikte, büyük şirketlerin zarar eden yapıları, küçülmenin ve büyümeyi yavaşlatmanın daha iyi olabileceği, değişimin temel dinamiğinin buradan geçtiği konusundaki fikirleri yaygınlaştırmıştır.[1] Çünkü II. Dünya Savaşından sonra Japonya’da başlayan hızlı ekonomik kalkınma hareketinin motor gücünü KOBİ’ler oluşturmuşlardır. 1970’li yıllardaki kriz sonrasında yapılan bilimsel çalışmalar ise ABD’nin bu krizden en az etkilendiğini, krizden daha az etkilenmesinde ticaret ve sanayide küçük ve orta büyüklükteki işletmelere verdiği önemin büyük etkisi olduğunu, 1988 yılından itibaren ABD’deki büyük ölçekli firmaların yaklaşık üçte bire varan oranda küçüldüğünü,[2] ortaya koymuşlardır. Bu durum ise 1960’lı yılların sonuna kadar devam eden büyük şirketler kurma eğiliminin, bu yıllardan sonra küçük işletme sayılarındaki artışla yer değiştirmesine sebep olmuştur.[3]

Gerçekten farklılaşan ve sürekli değişen ihtiyaçlar ve istekler, esnek ve dinamik bir üretim işleyişini gerekli kılmaktadır.[4] Bu da optimum üretim ölçeği küçültülmüş, yönetim ve denetim işlevleri etkinleştirilmiş, pazara uyum kabiliyetleri arttırılmış küçük ve orta büyüklükteki işletmelerle mümkün olabilmektedir. Özellikle son 10 yılda Japonya ve ABD gibi nisbeten geniş bir küçük işyeri sektörüne sahip olan ülkelerde, örneğin İngiltere gibi küçük işyeri sektörünün daha sınırlı olduğu ülkelere nazaran daha hızlı büyüme görülmesi de[5] bunun kanıtı olmaktadır.

Ancak ülkeler itibariyle KOBİ’lerin tanımı, ekonomideki büyüklükleri ve sorunları farklılaşabilmektedir.

 

A-    KOBİ Kavramı

 

Dünyada genel anlamda kabul görmüş bir KOBİ tanımlaması bulunmamaktadır. Bu konuda her ülkenin ekonomik özellikleri itibariyle belirlenmiş değişik ölçütler kullanılmaktadır. ABD’de istihdam edilen işçi sayısı ve satış tutarları nicel ölçüt olarak benimsenirken, nitel ölçüt olarak da işletme yönetimi ve sahipliğinin bağımsızlığı esas alınmaktadır. Genel olarak 1-100 arası işçi istihdam eden  işletmeler küçük, 100-500 arası işçi çalıştıran işletmeler ise orta büyüklükteki işletmeler olarak kabul edilmektedir.[6]

AB Komisyonu kararına göre en fazla 500’den az çalışanı olup yıllık cirosu 75 milyon ECU’ya ulaşan  işletmeler KOBİ olarak tanımlanmıştır. OECD’nin gruplandırmasına göre çalıştırdığı işçi sayısı 20’den az olan işletmeler çok küçük, 100’e kadar olan işyerleri küçük, 101-499 arasında olanlar ise orta büyüklükteki işletme sayılmaktadır.[7] Dünya Bankası ise 50’ye kadar işçi çalıştıran işyerlerini küçük işletme, 51-200 arası işçi çalıştıran işyerlerini ise orta ölçekli işletme olarak kabul etmektedir.[8]

Ülkemizde farklı kuruluşlarca farklı KOBİ tanımlamaları yapılmaktadır. KÜSGET(Küçük Sanayi Geliştirme Teşkilatı) 1-9 işçi çalıştıran işyerlerini küçük, 10-49 işçi çalıştıran işyerlerini orta, 50’den çok işçi çalıştıran işyerlerini ise büyük işletme olarak vasıflandırmıştır.[9] KOSGEB(Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı) Kuruluş Kanununa göre 1-50 arası işçi çalıştıran işletmeler küçük, 51-150 arasında olan işletmeler da orta ölçekli işletme sayılmaktadır. DİE(Devlet İstatistik Enstitüsü) 1-9 arası işçi çalıştıran işletmeleri küçük, 10-24 arasında olanları orta, 25’den fazla olanları ise büyük işletme olarak kabul etmektedir. İTO(İstanbul Ticaret Odası) 25 kişiye kadar işçi çalıştıran işletmeleri küçük işletme kabul ederken, TOSYÖV(Türkiye Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler, Serbest Meslek Mensupları ve Yöneticileri Vakfı) 10 işçiye kadar olan işletmeleri küçük, 11-100 arası işçi çalıştıran işletmeleri küçük ve orta ölçekli, 100’den fazla işçi çalıştıran işletmeleri ise büyük işletme olarak tanımlamaktadır.[10]

 

B-    Dünya’da ve Türkiye’de KOBİ’ler

 

Küçük işyerlerinin teknik yeniliklere daha yatkın, tüketici tercihlerine daha esnek karakterleri, konjonktürel dalgalanmalara uymadaki üstünlükleri, üretimdeki boşlukları daha hızlı doldurmaya katkıları, büyük firmalara yönelik olumlu etkileri, bölgeler arası dengeli büyümeye tesirleri, rekabetin teşvikinde oynadığı roller, bürokratik yapılarındaki dinamiklik, istihdam artışına yaptıkları katkılar, daha yakın yönetici-yönetilen ilişkileri gibi faktörler bütün dünyada KOBİ’leri önemli işletmeler haline getirmiştir.[11] Bu nedenle de AB 1986 yılında küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin gelişmesine yönelik hedef ve stratejileri belirlemek için bir çalışma grubu oluşturmuş, ABD de aynı yıllarda küçük işletmeler idaresini kurmuştur.[12]

Türkiye ekonomisi içerisinde de KOBİ’ler önemli bir ağırlığa sahip bulunmaktadırlar. 1992 yılında yapılan genel sanayi sayımına göre mevcut 1.1 milyon işyerinin yaklaşık %99.6’sını 1-49 işçi çalıştıran işyerleri, %0.2’sini 50-99 arası işçi çalıştıran kuruluşlar, %0.2’sini ise 100’den fazla işçi çalıştıran işletmeler oluşturmaktadır. Buna göre Türkiye’deki mevcut işyerlerinin yaklaşık %98.8’inin KOBİ’lerden oluştuğu ortaya çıkmaktadır. KOBİ’ler istihdamda da önemli bir büyüklüğü temsil etmekte; mevcut 3.6 milyon çalışanın %72.5’i küçük işletmelerde, %4.2’si orta ölçekli işletmelerde çalışmaktadır.[13]

Dünyadaki  ve Türkiye’deki KOBİ’lerin ekonomi içindeki yerlerini Tablo.1 yardımı ile de incelemek mümkündür.  

 

Tablo:1 Bazı Ülkelerdeki Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Ekonomideki Yeri

Ülkeler	Tüm İşletmeler İçindeki Yeri	Toplam İstihdamdaki Yeri	Toplam Yatırımlar İçindeki Yeri	Katma Değer İçindeki Yeri	Toplam İhracat İçindeki Yeri
ABD Almanya Japonya İngiltere Fransa İtalya Hollanda Hindistan G.Kore Tayland Singapur Türkiye	97.2 99 99.4 96 99 98 98 98.6 98.8 98 97 99.2	58 64 81.4 36 67 83 57 63 59 64 44 53	38 44 40 29.5 45 52 45 27.8 35 - 27 26.5	43 49 52 25 54 47 32 50 35 47 43 38	32 31 38 22 26 - 38 40 20 50 10 8

Kaynak:Halil Sarıaslan, Orta ve Küçük Ölçekli İşletmelerin Finansal Sorunları, Ankara, TOBB, 1994, s.24.

 

Tablo.1’den de görüldüğü gibi, hemen hemen bütün dünya ülkelerinde KOBİ tanımına giren işletmeler ekonomide önemli bir büyüklüğü temsil etmekte, istihdamda, yatırımda, katma değerde ve ihracatta önemli paylara sahip bulunmaktadırlar.

Ancak KOBİ’lerin toplam kredilerden aldıkları paylar ülkeler arasında önemli farklılıklar göstermektedir. Örneğin, ABD’de KOBİ’ler toplam kredilerden %42.7 oranında pay alırken, Almanya’da bu oran %31.1 olmakta, Japonya’da %50, G:Kore’de %47, Fransa’da %29, İngiltere ve Singapur’da %27, Hindistan’da %15.3 civarında bulunmaktadır. Türkiye’de ise KOBİ’lerin toplam krediler içindeki payı sadece %3’tür.[14] Diğer ülkeler ile kıyaslandığında Türkiye’deki KOBİ’lerin kredilerden aldıkları payların dramatik bir biçimde düşük olduğu görülmektedir. Bu durum ise Türkiye’deki KOBİ’lerin finansal sorunlarının da kaynağını oluşturmaktadır. Bu sorunlar Güneydoğu Asya ve sonrasında Rusya’da başgösteren krizlerle birlikte derinleşme eğiliminde olmuşlardır.

 

 

III-  ASYA, RUSYA KRİZİ VE TÜRK EKONOMİSİNE ETKİLERİ

 

Güneydoğu Asya ülkelerinden Tayland’ın para birimi Baht, Mayıs/1997’de, spekülatörlerin Tayland’ın ekonomik büyümesindeki yavaşlama ve politik istikrarsızlık gerekçesiyle satışa geçmesiyle birdenbire değer kaybetmeye başlamıştır. Tayland’ın kötü gidişi durduramaması ve parasını korumak amacıyla IMF’ye başvurması diğer bölge ülkelerinden Filipinler, Malezya, Endonezya ve Güney Kore paralarına karşı da spekülatif saldırıları gündeme getirmiştir.[15]

            Başlangıçta bölgesel bir kriz gibi görünen gelişmeler Hong Kong borsası ve onu takiben ABD ve diğer gelişmiş ülkeler borsalarındaki yüksek oranlı düşüşlerle bir anda global bir krize dönüşmüştür.[16] Temmuz/1997’den sonra geçen zaman içinde, Hindistan ve Pakistan’dan Meksika’ya, Güney Afrika’dan Rusya’ya, Brezilya ve Şili’den Kanada’ya kadar pek çok ülkede çoğu kez Asya krizi ile bağlantılı olabilecek rekor düzeyde para birimi değeri düşüşleri gerçekleşmiş[17] ve ülke paraları %18 ile %75 arasındaki oranlarda devalüe edilmişlerdir. Dünya ihracatının dörtte birinden fazlasını gerçekleştiren bu ülkelerdeki devalüasyon ise dünya piyasalarında bu ülkelerin rekabet gücünü arttırıcı yönde sonuçlar doğurmuştur.[18]

            Güneydoğu Asya’da meydana gelen krizin etkilerinin hafifletilmesine çalışılır iken Rusya’da 17 Ağustos 1998 tarihinde, ruble/dolar koridorunu 1 ruble 6 dolardan, 1 ruble 9.5 dolara devalüe eden, döviz rezervleri üzerinden yapılacak sermaye hareketlerine sınırlama getiren, banka hesaplarını donduran ve 90 günlük moratoryum ilan edilmesi ile sonuçlanan[19] yeni bir finansal kriz patlak vermiştir.

            Gerek Asya’da yaşanan ve gerekse Rusya’da patlak veren krizlerin Türkiye’yi dış ticaret ve mali piyasalar yönüyle etkilemesi beklenmiştir.[20] Çünkü:

 

i)     Türkiye, Doğu Asya Ülkeleri ile hemen, hemen aynı malları üreten bir ülkedir. Bu ülkeler mali sıkıntıdan kurtulabilmek için mallarını ucuza satmaya başlayacaklar, bu da Türkiye’nin rekabet şansını olumsuz etkileyecektir.

ii)      Dünyada kriz nedeniyle büyüme yavaşlayacaktır. Bu da Türkiye’nin büyümenin yavaşladığı ülkelerle olan ticaretinin azalması anlamına gelmektedir. Bu durum dış ticaret gelirlerimizin küçülmesine, turizm gelirlerimizin azalmasına neden olabilecektir.

 

            Mali piyasalar yönüyle beklenen etkiler ise farklı olmuştur. Öncelikle, Asya Krizi uluslararası yatırımcıların portföy oluşturma sürecindeki eğilimlerinde köklü değişiklikler meydana getirmiştir. Bu yatırımcılar, en azından piyasalarda yeni bir denge oluşana kadar gelişmekte olan ülkeler ve hisse senedi borsaları gibi nisbeten riskli piyasalardan çıkma eğilimi taşıyacaklardır. Dolayısı ile global piyasalarda yaşanan çalkantıların ve belirsizlik ortamının düşük kredi notuna sahip olan ve kısa vadede yüksek sermaye girişi bekleyen Türkiye üzerinde az da olsa olumsuz bir etkisi olması kaçınılmaz görülmüştür.[21]

            En önemlisi ise Asya ve Rusya krizi ülkemizde daraltıcı ekonomik politikalar uygulandığı bir döneme rastlamıştır. Dünyadaki gelişmeler  piyasalarımızdan yaklaşık 565 milyon dolarlık bir sermaye çıkışına yol açmıştır. Rusya krizi ise reel ekonomiyi daha derinden etkilemiş ve toplamda yaklaşık 9 milyar dolarlık bir ihracat azalması gerçekleşmiştir.[22] Bu rakam Türkiye ihracat rakamları arasında büyük bir tutarı temsil etmektedir. 

            İhracat açısından Türkiye’nin bölge ülkeleri ile olan rekabeti tekstil-giyim başta olmak üzere çeşitli sektörlerde yoğunlaşmaktadır.  Türkiye’nin en büyük giyim pazarı AB’dir.  Bölge ülkelerinin (Singapur, Filipinler, Tayvan, Malezya, Güney Kore, Tayland ve Endonezya) AB’ye yaptıkları toplam tekstil ve giyim ihracatı 1996 rakamlarına bakıldığında Türkiye ihracatına yaklaşmaktadır. AB Gümrük Birliği Üyesi olmak AB açısından bir rekabet avantajı sağlasa bile ABD için böyle bir avantaj söz konusu değildir.[23]

            Dolayısı ile Asya krizi sonrasında şiddetli bir uluslararası rekabetle karşı karşıya kalan, Rusya krizi ile de önemli bir ihraç pazarını kaybeden Türk KOBİ’leri önemli bir zorluklarla karşı karşıya kalmışlar, ancak bu krizi de çok büyük yıkımlara yol açmadan atlatma becerisini de göstermişlerdir.

 

IV- TÜRKİYE’DEKİ KOBİ’LERİN FİNANSAL YAPISI VE FİNANSAL KRİZLERE DAYANIKLILIĞI

 

Türkiye ekonomisinde önemli bir yere sahip bulunan KOBİ’lerin son Asya ve Rusya krizi sonrasında karşılaştıkları finansal zorluklar ile bu zorlukları aşmakta gösterdikleri davranışlar önem arzetmektedir.  Bu nedenle incelememizde de bu konunun ortaya konulması öncelik taşımaktadır.

 

A- Araştırmanın Yöntemi

 

Dünya ve Türkiye ekonomisinde büyük öneme sahip bulunan KOBİ’lerin son Asya ve Rusya krizi sonrası gösterdikleri performans ve finansal krizler konusundaki dayanıklılıkları bu çalışmada ANKET yöntemi ile incelenmiştir. Bu amaçla Türkiye’nin parlayan yıldızı ve “Anadolu Kaplanları” olarak ifade edilen Çorum, Denizli, G.Antep, K.Maraş, ve Kayseri illeri pilot iller olarak seçilmiştir. Gerçekten 1990-1996 dönemi teşvik belgesi alan yatırımların dağılımına bakıldığında[24] K.Maraş 1990’lı yılların yatırımlarından %6.4 pay alarak yatırım sıralamasında dördüncü; G.Antep %5.8’lik payla altıncı; Denizli %2.4’lük oranı ile onuncu, Kayseri %1.6’lık oranı ile hemen Denizli’nin arkasında onbirinci sırada yer almakta, Çorum ise yine gelişme performansı ile bu illere yakın özellikler göstermektedir. Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu içerisinde bu illerden 31 firma yer almakta, hatta 40. sıradaki firma 1998’de 70.sırada farklı isimle yer alan bir G.Antep firması olmaktadır.[25] Ayrıca İstanbul gibi geleneksel merkezlerin dışında kalan ve gelişme dinamikleri itibariyle öne geçen iller arasında bahsi geçen illerin dikkat çekici bir gelişme gösterdikleri belirtilmektedir.[26] Bu nedenle bu iller örnek il olarak belirlenmiş  ve herbir ildeki 20 ila 500 arasında işçi çalıştıran yaklaşık 100-120 işletme seçilerek bu işletmelere anketler  dağıtılmıştır. Dağıtılan anketlerin yine yaklaşık 50’ye yakını doldurmuş haliyle geriye dönmüştür.

İstatistiki araştırmalarda, tesadüfi hata içeren örneğin gözlemi ile elde edilen frekans dağılımının spesifik bir dağılıma makul ölçüde uygun olup olmadığını veya frekansların aynı zamanda iki vasfa göre dağılımına dayanan fiili ve teorik frekans dağılımları arasındaki farkların tesadüfi hatalara verilip verilemeyeceğini belirlemek için daha geniş ve genel bir teknik olarak  Ki-kare  analizi kullanılmaktadır.[27]  Çalışmamızda elde edilen sonuçlar da SPSS for Windows 9.0 programı temelinde  Ki-kare uygunluk testine tabi tutularak[28] değerlendirmeye alınmıştır.

 

B- Araştırmada Elde Edilen Bulgular

 

Türkiye’deki KOBİ’lerin genel görünümlerini ve finansal krizlere dayanıklılığını ortaya koymayı amaçlayan araştırmamızla ilgili bilgiler ve sonuçları aşağıda belirtilmektedir.

 

1- Araştırmaya Esas Alınan İşletmeler İle İlgili Genel Bilgiler

 

Araştırmaya esas alınan iller ve bu illerde denek olarak seçilen işletmeler ile ilgili bilgiler aşağıda verilmektedir.

 

a- Ankete Katılım Oranı

 

Anketimize katılım oranları Tablo.2’deki gibidir. Burada da görüldüğü gibi anketimize katılım oranı %40-60 düzeyinde olmuştur. Bu oran da bu tür çalışmalar için olumlu bir oran olarak değerlendirilmektedir.

 

Tablo:2 İller ve Ankete Katılım Durumları

İller	Dağıtılan Anket Sayısı	Geriye Alınan Anket Sayısı	Geri Dönüşüm Yüzdesi(%)
Çorum Denizli G.Antep K.Maraş Kayseri TOPLAM	90 120 130 75 120 535	54 59 55 37 52 257	60 49 42 49 43 48

 

 

b- İşletme Sahiplerinin Yaş  ve Öğrenim Durumları

 

Anketimize katılan işletme sahiplerinin yaş ve öğrenim durumları Tablo.3’te gösterilmektedir.

 

Tablo:3 İşletme Sahiplerinin Yaş ve Öğrenim Durumları

Yaş Grubu	Adet	%	Öğrenim Durumu	Adet	%
Cevapsız	9	3,5	Cevapsız	9	3,5
18-24	10	3,9	İlkokul	14	5,4
25-34	59	23,0	Ortaokul	11	4,3
35-44	121	47,1	Lise ve Dengi Okul	82	31,9
45-54	53	20,6	Fakülte ve Yüksekokul	128	49,8
55'den Fazla	5	1,9	Yüksek Lisans	13	5,1
Toplam	257	100,0	Toplam	257	100,0

 

Tablo.3’ten de görüldüğü gibi, KOBİ tanımına giren işletme sahiplerinin yaş  düzeyleri orta yaş grubu olan 25-44 yaş arasını kapsamaktadır. İşletme sahiplerinin öğrenim durumlarına bakıldığında da, küçük ve orta boy işletmelerde eğitim düzeyinin yükselmekte olduğu, lise ve sonrası yüksek tahsilli işletme sahibi sayısının  genel toplamın yaklaşık %80’ini oluşturduğu görülmektedir.

 

c- İşletmelerin Sektörel Dağılımı, Çalıştırdığı İşçi Sayısı ve Sabit Sermaye Yatırım Tutarları

 

Anketimize katılan işletmelerin yatırım grupları itibariyle dağılımı ile çalıştırdıkları işçi sayıları ve toplam sabit sermaye yatırım tutarları Tablo.4’te gösterilmektedir. Burada da görüldüğü gibi,  toplam içinde 105 adet ve %41’lik pay tekstil ve konfeksiyon sektörüne ait bulunmaktadır.

 

Ankete katılan işletmelerin sektörel dağılımı Türkiye’nin son yıllarda başarı gösterdiği sanayi sektörleri ile uyum içerisindedir. 1997-1998 yıllarında verilen yatırım teşvik belgelerine bakıldığında, dokuma ve tekstil sektörüne verilen yatırım teşvik belgelerinin imalat sanayii toplamı içinde yaklaşık üçte birine karşılık geldiği görülmektedir.[29] Ankete katılan işletmelerin çalıştırdıkları işçi sayılarının 35-200 işçi çalıştıran işyerleri  arasında yoğunlaştığı da Tablo.4’ten izlenebilmektedir. Bu aralıktaki kümülatif oran ise %88.3’e ulaşmaktadır. Anket yapılan sektörlerin emek-yoğun işletmeler olduğu da göz önünde bulundurulduğunda bu durum yaklaşık olarak Türkiye profilini yansıtan bir oran olmaktadır. Aynı tabloda anket yapılan işletmelerin sabit sermaye yatırım tutarlarının da 100 bin dolar ile 5 milyon dolar arasında yoğunlaştığı görülmektedir. Bu aralıkta sabit sermaye yatırımı bulunan işletmelerin toplam içindeki payı %66 oranındadır.

 

Tablo:4 İşletmelerin  Sektör, İstihdam ve Yatırım Özellikleri

 

Konfeksiyon

 

 

 

 

 

 

Sektörler	Adet	%	İşçi Adedi	Adet	%	Yatırım Tutarı	Adet	%
Tekstil ve Konfeksiyon	105	40,9	35-50	112	43,6	Cevapsız	16	6,2
Deri ve
2	,8	51-100	57	22,2	100 Bin Dolardan Çok	33	12,8
Gıda Sanayii
31	12,1	101-150	20	7,8	100-500 Bin Dolar Arası	62	24,1
Metal Sanayii
54	21,0	151-200	17	6,6	500 Bin -1 Milyon Dolar Arası	39	15,2
Mobilya ve Döşemecilik
13	5,1	201-300	21	8,2	1 Milyon-5 Milyon Dolar Arası	69	26,8
Diğer
52	20,3	301'denÇok	30	11,7	5 Milyon Dolardan Çok	38	14,8
Toplam
257	100	Toplam	257	100	Toplam	257	100

 

 

2- KOBİ’lerin Finansal Yapıları

 

Türkiye’de faaliyet gösteren ve KOBİ çerçevesi içinde değerlendirilen firmaların finansal yapılarının zayıf olduğu ve sorunlar sıralamasında finansal sorunların öncelikli olarak yer aldığı çeşitli uygulamalı araştırmalarda ortaya konulmuş bulunmaktadır.[30] KOBİ’lerin öz-kaynaklarının yetersiz olması, yabancı kaynak kullanımını zorunlu hale getirmekte, ancak yabancı kaynak kullanımında ekonomik istikrarsızlık, kurumsallaşma eksikliği, bürokratik engeller, faiz oranlarının yüksekliği gibi nedenler sorun yaratmaktadırlar. [31] Araştırmamızda bu sorunun güncelliği incelenmeye çalışılacaktır.

 

a-      İşletmelerin Sermaye Yapıları

 

Anketimize katılan ve Türkiye profilini yansıttığını düşündüğümüz işletmelerin finansman durumları Tablo.5’te gösterilmektedir.

 

Tablo:5 İşletmelerin Sermaye Yapıları

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	6	2,3	2,3
Tamamen Özkaynak	212	82,5	84,8
Tamamen Yabancı Kaynak	4	1,6	86,4
%10-30 Yabancı Kaynak	20	7,8	94,2
%31-50 Yabancı Kaynak	12	4,7	98,8
%51-60 Yabancı Kaynak	3	1,2	100,0
Toplam	257	100,0

 

            Tablo.5’ten de görülebildiği gibi, Türkiye’de KOBİ’ler genelde öz-kaynakları ile kurulmuş işletmelerdir. Yabancı kaynaklara dayalı veya yabancı kaynak destekli işletme oranı toplamda %17 civarında kalmaktadır. Ancak bu işletmeler  en azından kısa vadeli finansman ihtiyaçları için yabancı kaynak kullanmak ihtiyacındadırlar. Bu durum da aşağıda gösterilmektedir.

 

b-      İşletmelerin Kredi Kurumuna Bakışları

 

            İşletmelerin döner sermaye ihtiyaçlarını kısa vadeli kredilerle karşılamaları kaçınılmazdır. Anketimize katılan işletmelerin kredi konusuna bakış açıları da zaten kısa vadeli finansman ihtiyaçlarını karşılamak ve yeni yatırımları finanse etmek gibi amaçlara bağlı bulunmaktadır. Tablo.6’da da görüldüğü gibi krediyi uzun vadeli finansman ihtiyacını karşılamak amacıyla kullananların oranı %11 civarında kalmaktadır.

 

Tablo:6 Kredilerin İşletmelere Sağladığı Faydalar

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	73	28,4	28,4
Yeni Yatırımları Finanse Etmek	65	25,3	53,7
Uzun Vadeli Finansman İhtiyacını Karşılama	30	11,7	65,4
Kısa Vadeli Finansman İhtiyacını Karşılama	80	31,1	96,5
Diğer	9	3,5	100,0
Toplam	257	100,0

 

            Kredi kullanımının faydasını daha çok kısa vadeli finansman ihtiyacını karşılamak ve yeni yatırımlarını finanse etmek olarak gören firmaların kullanım yerleri de bu konuda bir fikir vermektedir. Tablo.7’de görüldüğü gibi, firmalar aldıkları krediyi, yatırım amacı dışında da rahatlıkla kullanabilmektedirler. Krediyi amacı çerçevesinde kullananların oranı sadece %30 civarında kalmaktadır.

 

Tablo:7 Kredilerin Kira, Sigorta, Vergi, Özel Borç Gibi Alanlarda Kullanma Durumu

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	59	23,0	23,0
Kullanıyoruz	28	10,9	33,9
Mecbur Kalırsak Kullanıyoruz	80	31,1	65,0
Kullanmıyoruz	79	30,7	95,7
Diğer	11	4.3	100,0
Toplam	257	100,0

 

Tablo.7’nin istatistiki analizinde ulaşılan sonuçlar ise şöyledir:

Ho:Kullanılmaktadır. Hı: Kullanılmamaktadır

Test Türü       Bul.Değer      Güven D.     Serbestlik D.     Tablo D.      K. Hipotezi

Ki-Kare            75.65             0.95                 3                 7.815             Ho

Dolayısı ile, işletmelerin krediyi amacı dışında kullandıkları tezi doğrulanmış olmaktadır.

 

c-      İşletmelerin Kredi Kullanma Durumları

 

            Yukarıdaki bölümde de ortaya çıktığı gibi, anketimize katılan işletmelerin büyük çoğunluğu krediyi kısa vadeli bir finansman aracı olarak görmekte ve ihtiyaç duyduklarında da krediyi pekala amacı dışında kullanabilmektedirler. Bu nedenle krediye dayalı uzun vadeli yatırımlara girişmemekte, hatta kısa vadeli ihtiyaçlarını başka yollarla karşılayabildikleri sürece de kredi almamayı tercih etmektedirler.

                     Türkiye’deki KOBİ’lerin kredi kullanma durumları da Tablo.8’de gösterilmektedir.

 

Tablo:8 İşletmelerin Kredi Kullanma Durumları

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	4	1,6	1,6
Kullanıyor	85	33,1	34,6
Kullanmıyor	101	39,3	73,9
Zorunlu Hallerde Kullanıyor	67	26,1	100,0
Toplam	257	100,0

 

Tablo.8’de de görüldüğü gibi ankete katılan işletmelerin %33’ü kredi kullanmakta, %39’u kullanmamakta, yaklaşık %26’sı da zorunlu hallerde krediye başvurmaktadır. Bu durum ülkemizde en azından KOBİ’ler açısından kredi kullanımında problem olduğunu ortaya koymaktadır.

 

Tablo.8’in istatistiki analizinde ulaşılan sonuçlar ise şöyledir:

Ho:Kullanılmaktadır. Hı: Kullanılmamaktadır.

Test Türü       Bul.Değer      Güven D.     Serbestlik D.     Tablo D.      K. Hipotezi

Ki-Kare               6.86               0.05              2                 5.99               Ho

Dolayısı ile işletmelerin kredi kullandıkları sonucu doğrulanmaktadır.

 

            d- İşletmelerin Kredi Kullanmama Nedenleri

 

            İşletmelerin kredi kullanımındaki çekingenlikleri araştırıldığında bunun büyük oranda kredi faizlerinin yüksekliğinden kaynaklandığı ortaya çıkmıştır. Burada beliren bir başka konu da Türkiye’deki KOBİ’lerin küçük bir bölümünün %8 gibi bir oranla  geleneksel değerler sebebiyle faiz ve faizli kredi kullanmama eğiliminde olmasıdır.

 

Tablo:9 İşletmelerin Kredi Kullanmama Nedenleri

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	98	38,1	38,1
Öz Sermayemiz Yederlidir.	59	23,0	61,1
Faiz Oranları Çok Yüksektir	62	24,1	85,2
Bankalar Ticari Hayatta Katı ve Acımasızdır.	11	4,3	89,5
Teminat Gösterme Zorunluluğu Vardır.	3	1,2	90,7
Kredilerin Geri Ödeme Süreleri Kısadır.	3	1,2	91,8
Geleneksel Değerlerimiz Sebebiyle Faizle Çalışmak İstemeyiz	21	8,2	100,0
Toplam	257	100,0

 

            Tablo.9’da da görüldüğü gibi, önceki sorumuzda kredi kullandığını beyan edenler dışındaki işletmelerin büyük çoğunluğu(%69,4) faiz oranlarındaki yükseklik sebebiyle kredi kullanmadıklarını birinci öncelikli olarak ifade etmişlerdir. Kredi kullanmamaktaki ikinci sebep ise işletmelerin öz-sermayelerine güvenmeleridir. Öz-sermaye kullanımının da kredi konusundaki zorluklardan kaynaklandığı düşünüldüğünde, faiz oranlarının KOBİ’ler açısından büyük bir sorun oluşturduğu kabul edilecektir.

 

            e- İşletmelerin Finansman Kaynakları

 

            Kredi olayına soğuk bakan KOBİ’lerin  kısa vadeli finansman ihtiyaçlarını nasıl karşıladıkları da Tablo.10’da görülmektedir.

            Tablo.10’dan da izlenebildiği gibi, kredi kullanmayan işletmeler bu ihtiyaçlarını büyük oranda işletme karından belli bir oranda pay ayırarak veya işletmeye yeni sermaye koyarak karşılamaktadırlar. Bu da bir anlamda krediden kaçışla başlayan öz-sermaye gücüne dayalı bir finansman şekli olmaktadır.

 

Tablo:10 Kredi Kullanılmıyorsa Finansman İhtiyacı Nasıl Karşılanıyor

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	94	36,6	36,6
İşletme Kârından Belli Bir Pay Ayırarak	117	45,5	82,1
Yeni Sermaye Koyarak	36	14,0	96,1
Diğer	10	3,9	100,0
Toplam	257	100,0

 

           

Kredi kullanma durumunda olan işletmelerin ise finansman ihtiyaçlarını karşılama kaynakları Tablo.11’de gösterilmektedir.

 

Tablo:11 Kredi Kullanan İşletmelerin Kredi Kaynakları

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	107	41,6	41,6
Banka	121	47,1	88,7
Özel Finans Kurumları	8	3,1	91,8
Serbest Piyasa	1	,4	92,2
Eş Dost	12	4,7	96,9
Satıcı Kredisi	6	2,3	99,2
Gayri Menkul Satışlarından	1	,4	99,6
Diğer	1	,4	100,0
Toplam	257	100,0

 

            Tablo.11’de de görüldüğü gibi kredi kullanmadığını beyan eden ve bu sorumuzu cevapsız bırakan işletmeler dışındaki yaklaşık 150 firmanın 121’i kredi kullanma konusunda bankaları tercih ettiğini işaret etmektedir. Diğer finansman şekilleri kredi kullanımında tali uygulamalar olarak kalmaktadır. Esas olmayan finansman şekilleri içerisinde eş-dost kredisi denilen geleneksel kredi alışverişlerinin de belli ölçüde uygulanmakta olduğu anlaşılmaktadır. Bu oran kredi kullanan 150 firmanın %8’ine karşılık gelmektedir. 

 

            f- KOBİ’lerin Finansman Konusundaki Zorlukları

 

            Daha önceki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, Türkiye’de KOBİ’ler kredi konusunda çekimser davranmakta, kısa ve uzun vadeli finansman ihtiyaçlarını daha çok öz-kaynakları ile karşılamaktadırlar. Ancak KOBİ’lerin yaratıcılık, büyüme ve varlıklarını devam ettirmeleri; piyasa paylarını koruma ve dışa açılmalarını sağlamaları kaynak sorununu çözmelerine bağlı bulunmaktadır.[32] Bu konudaki sorunların kaynakları da Tablo.12’de gösterilmektedir. 

 

Tablo:12 Finansman Konusunda Karşılaşılan Sorunlar

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	25	9,7	9,7
Kredi Maliyetlerinin Yüksek Oluşu	95	37,0	46,7
Özkaynak Yetersizliği	23	8,9	55,6
Kredi Alamama	9	3,5	59,1
Vadeli Satışların Çokluğu	68	26,5	85,6
Fiyat Artışlarına Yetişememe	28	10,9	96,5
Hepsi	9	3,5	100,0
Toplam	257	100,0

 

            Tablo.12’den de görüldüğü gibi, KOBİ’lerin finansman konusundaki en büyük sorunları kredi maliyetlerinin yüksekliğinden kaynaklanmaktadır. Zaten daha önce yapılmış olan çalışmalar da bu konuyu doğrular nitelikte bulunmuştur.[33] Vadeli satışların çokluğu(%26,5) ve enflasyona uygun fiyat ayarlaması yapamama(%11), enflasyonun zorladığı fiyat artışlarına yetişememe(%10,9)’un zorladığı kısa vadeli finansman ihtiyacı öz-kaynaklarla da finanse edilemeyince(%9), krediye büyük bir ihtiyaç doğmaktadır. Kredi maliyetlerinin yüksekliği sebebiyle(%37) bu kaynak da kullanılamadığında büyüyememe ve yeni yatırım yapamama sorunlarıyla karşılaşılmaktadır.

            Zaten kredi faizlerinin yüksekliği sebebiyle, krediyi faiziyle birlikte ödedikten sonra elde kar kalması imkanı azalmaktadır. Bu konudaki göstergeler de Tablo.13’te sunulmaktadır.

 

Tablo:13 Kredileri Faiziyle Geri Ödeme Durumunda Kar Elde Etme İmkanı

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	57	22,2	22,2
Mümkündür	52	20	42,4
Mümkün Değildir	131	51,0	93,4
Diğer	17	6.6	100,0
Toplam	257	100,0

           

Tablo.13’ten de görüldüğü gibi kredi faizlerinin yüksekliği sebebiyle karlılık da küçülmekte, kredileri faiziyle birlikte geri ödedikten sonra kar edebilen işletmelerin oranı %20 civarında kalmaktadır.

 

Tablo.13’ün istatistiki analizinde ulaşılan sonuçlar ise şöyledir:

Ho: Kar elde imkanı yoktur. Hı: Kar elde etme imkanı vardır.

Test Türü       Bul.Değer      G. Düzeyi    Serbestlik D.     Tablo D.      K. Hipotezi

Ki-Kare            102.31            0,05                  2                 5.99               Ho

Dolayısı ile krediyi faiziyle birlikte geri ödeme durumunda kar elde etme imkanının bulunmadığı anlaşılmaktadır.

 

            Kredi maliyetlerinin yüksekliğinin yol açtığı çekimserlik yanında diğer kredi kaynaklarına olan müracaatın da yeterli düzeyde olmaması sebebiyle, toplam firmaların ancak yaklaşık %41’i kredi ihtiyaçlarını temin edebilmektedir. Çok azını temin edebilen(%15,6) ve edemeyenler(%11,3) de dikkate alındığında çoğunluğun belli şekilde kredi ihtiyaçlarını teminde zorlandıkları anlaşılmaktadır. Bu durum da Tablo.14’te gösterilmektedir.

 

Tablo:14 Kredi İhtiyacını Temin Edebilme Durumu

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	68	26,5	26,5
Edebiliyoruz	106	41,2	67,7
Edemiyoruz	29	11,3	79,0
Çok Azını Temin Edebiliyoruz	40	15,6	94,6
Diğer	14	5,5	100,0
Toplam	257	100,0

 

Tablo.14’ün istatistiki analizinde ulaşılan sonuçlar ise şöyledir:

Ho: Edilebilmektedir. Hı: Edilememektedir.

Test Türü       Bul.Değer      G. Düzeyi    Serbestlik D.     Tablo D.      K. Hipotezi

Ki-Kare            104.60            0,05                  3                 7.81               Ho

Dolayısı ile  kredi ihtiyaçlarının temin edilebildiği söylenebilecektir.

 

            g- İşletmelerin Diğer Kredi Kaynaklarını Kullanma Durumları

 

            Kredi maliyetlerinin yüksekliği sebebiyle krediye uzak duran veya kredi temininde zorlanan işletmelerin diğer kredi kaynaklarına müracaat durumları Tablo.15, Tablo.16 ve Tablo.17’de gösterilmektedir.

 

            Tablo.15’in incelenmesi ile de görüleceği üzere, anketimize katılan işletmelerin %65 gibi büyük bir  bölümü kredi dışındaki finans tekniklerinden yararlanmamakta, Leasing, Factoring gibi dünyada yaygın bir uygulama alanı bulan finansman tarzları KOBİ’lerde yaklaşık %19 gibi bir oranla cevap bulabilmektedir. Bu da finans zorluklarının alternatif çözüm imkanlarını işlemez hale getirmektedir. Teşvikli kredi kullanımında karşılaşılan durum da bundan pek farklı değildir.

 

Tablo:15 İşletmelerin Diğer Finans Tekniklerinden Yararlanma Durumu

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	34	13,2	13,2
Yararlanmıyor	168	65,4	78,6
Leasing'den Yararlanıyor	39	15,2	93,8
Factoring’den Yaralanıyor	11	4,3	98,1
Forfaiting ve Diğerleri	5	1,9	100
Toplam	257	100,0

 

Tablo.15’in istatistiki analizinde ulaşılan sonuçlar ise şöyledir:

Ho: Yararlanılmamaktadır. Hı: Yararlanılmaktadır.

Test Türü       Bul.Değer      G. Düzeyi    Serbestlik D.     Tablo D.      K. Hipotezi

Ki-Kare            180.60            0,05                  2                 5.99               Ho

Dolayısı ile diğer finans tekniklerinden yararlanılmadığı ortaya çıkmaktadır.

           

Tablo.16’da da görülebileceği gibi, teşvikli krediler konusunda KOBİ’ler isteksiz davranmaktadırlar. Ankete katılan firmaların sadece %30’u teşvikli kredi kullanırken, teşvikli kredi kullanmayanların oranı %40; teşviki olduğu halde kredi kullanmayanların oranı %19 civarında bulunmaktadır. Bu da teşvikli kredi kullanmakla birlikte teşvikli kredi kullanımında da genel bir çekimserliği ortaya koymaktadır.

 

Tablo: 16 Teşvikli Kredi Kullanma Durumu

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	22	8,6	8,6
Kullanıyoruz	78	30,4	38,9
Kullanmıyoruz	104	40,5	79,4
Teşvikimiz Var Ancak Kredi Kullanmıyoruz	53	20,7	100
Toplam	257	100,0

 

Tablo.16’nın istatistiki analizinde ulaşılan sonuçlar ise şöyledir:

Ho: Kullanılmamaktadır. Hı: Kullanılmaktadır.

Test Türü       Bul.Değer      G. Düzeyi    Serbestlik D.     Tablo D.      K. Hipotezi

Ki-Kare            16.60             0.05                 2                 5.99               Ho

Dolayısı ile teşvikli kredi kullanılmadığı sonucu kabul edilmektedir.

 

            Bu durumun sebebi de Tablo.17’de görülmektedir. Tablo.17’de de izlenebildiği gibi teşvikli kredilerdeki problemler konusuna  yaklaşık %63’lük firma cevap vermemiştir. Cevapsızlık da bu konudaki ilgisizliğin bir göstergesidir. Yani teşvikler konusunda KOBİ’lerde bir istek uyandırılamamıştır. Bunun dışında teşvikli kredilerde de, gerek verilen kredilerin azlığı, gerek vadelerinin kısalığı, gerek faiz oranlarının piyasaya yüksek gelmesi gibi problemler de bulunmaktadır.

 

Tablo:17 Teşvikli Krediler Konusundaki Problemler

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	162	63	63
Problem Yok	25	9,7	72,8
Verilen Krediler Çok Azdır	25	9,7	82,5
Vadeleri Kısadır	8	3,1	85,6
Faiz Oranları Yüksektir	17	6,6	92,2
Teminat Olarak Gayrimenkul İstenmektedir	8	3,1	95,3
Diğer	4	1,6	96,9
Teşvikli Kredi Kullanmıyoruz	8	3,1	100,0
Toplam	257	100,0

 

3- Asya-Rusya Krizi ve Türkiye’deki KOBİ’lerin Finansal Krizlere Dayanıklılığı

 

            Güneydoğu Asya’da başlayan ve daha sonra Rusya, Brezilya gibi ülkelerle devam ederek bütün dünyayı kapsayan finansal kriz, Türkiye ekonomisinde de belirgin bir şekilde hissedilmiştir. Krizin finansal karakteri, zaten finansal zorluklar içinde olan ve üst bölümde de bu durumları ortaya çıkan Türk KOBİ’lerini şiddetli bir şekilde etkilemiştir.

 

a- KOBİ’lerin Krizden Etkilenme Durumları

 

Türkiye’deki KOBİ’ler Asya’da başlayan krizden etkilenmişlerdir. Ancak bu etkinin derecesi farklı olmuştur. Bu konudaki ilk gösterge işletmelerin bu krizi nasıl değerlendirdikleridir.

 

Tablo:18 İşletmenizin Krizden Etkilenme Durumu

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	21	8,2	8,2
Tamamen Etkiledi	89	34,6	42,8
Üretimimiz Azaldı	64	24,9	67,7
Finansman Sıkıntılarımız Arttı	27	10,5	78,2
Hammadde ve Tedarik Zorluklarımız Oldu	18	7,0	85,2
Hiç Etkilemedi	33	12,8	98,1
Diğer	5	1,9	100,0
Toplam	257	100,0

 

 

Tablo.18’den de görüldüğü gibi, krizden hiç etkilenmediğini söyleyenler %12.8 oranında kalmakta, diğer büyük çoğunluk belli şekilde krizden etkilendiğini söylemektedir. Zaten bu durumu anketimize katılan KOBİ’lerin yıllar itibariyle kapasite kullanım oranlarından da görmek mümkündür.

 

Tablo.18’in istatistiki analizinde ise aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir:

Ho: Etkilenmiştir. Hı: Etkilenmemiştir.

Test Türü       Bul.Değer      G. Düzeyi    Serbestlik D.     Tablo D.      K. Hipotezi

Ki-Kare            123.54            0.05                 5                 11.07             Ho

Dolayısı ile krizden etkilenildiği sonucu kabul edilmektedir.

 

Tablo:19 Yıllar İtibariyle Kapasite Kullanım Oranları

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kapasite Kullanımı	1998		1999
	Adet
%	Adet	%
Cevapsız	29	11,3	25	9,7
% 45-54
26	10,1	31	12,1
% 55-64
28	10,9	34	13,2
%65-74
32	12,5	33	12,8
%75-84
45	17,5	33	12,8
% 85-95
46	17,9	38	14,8
% 100
19	7,4	15	5,8
Diğer
32	12,5	48	18,7
Toplam
257	100,0	257	100,0

 

Tablo.19’un incelenmesi ile de görüleceği gibi kriz sonrası yıllar olan 1998 ve 1999’da kapasite kullanım oranlarında belirli bir düşüş yaşanmıştır. Türkiye’de ortalama küçük imalat sanayii kapasite kullanım oranının geçmiş yıllar itibariyle %70 civarında olduğu düşünüldüğünde,[34] 1998 yılında bu oranı yakalayan işletmeler %80, 1999 yılında ise %66 civarında kalmaktadır.

 

b- Krizin İç Piyasalar Üzerindeki Etkileri

 

Güneydoğu Asya’da başlayan kriz Türkiye’de faaliyet gösteren KOBİ’lerin üretim ve satış imkanlarını etkilemiştir.

Tablo.20’den de görüleceği gibi, üretim hacmi krizden etkilenmeyen işletme sayısı yaklaşık %18’dir. Diğer işletmelerin tümü belli ölçüde krizden etkilenmişlerdir. Hatta üretim hacmi tamamen duran işletmeler bile söz konusudur.

 

Tablo:20 Krizin Üretim Hacmine Etkisi

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	40	15,6	15,6
Hiç Etkilemedi	46	17,9	33,5
% 15 Ve Altında Düşme Oldu	23	8,9	42,4
% 16-30 Azaldı	56	21,8	64,2
% 31-45 Azaldı	23	8,9	73,2
% 46-60 Azaldı	45	17,5	90,7
% 61-90 Azaldı	13	5	95,7
Satışlarımız Durdu	11	4,3	100,0
Toplam	257	100,0

 

Tablo:20’nin istatistiki analizinde ise aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir:

Ho: Etkilemiştir.Hı: Etkilememiştir.

Test Türü       Bul.Değer      G. Düzeyi    Serbestlik D.     Tablo D.      K. Hipotezi

Ki-Kare            61.22             0.95                 6                 10.64             Ho

Dolayısı ile krizin üretim hacmini etkilediği kabul edilmektedir.

 

Bu durum kaçınılmaz olarak iç piyasa fiyatlarını da etkilemiştir. Tablo.21’de izlendiği gibi krizin doğal bir sonucu olarak iç fiyatlarda çok büyük düşmeler görülmemiştir. Aynı fiyatlama sürecini devam ettirenler %49,1’lik bir oranı temsil etmektedirler. Hatta toplamda  %18,9 oranında fiyat arttıran firmalar da bulunmaktadır.

 

Tablo:21 Krizin İç Piyasa Fiyatlarına Etkisi

	Adet	%	Kümülatif %
Cevapsız	27	10,5	10,5
Bir Önceki Yıl İle Aynıdır	68	26,5	37,0
% 15 Ve Altında Azalmıştır	9	3,5	40,5
Bir Önceki Yıla Göre %16-30 Artmıştır	30	11,7	52,1
Bir Önceki Yıla Göre %16-30 Azalmıştır	17	6,6	58,8
Bir Önceki Yıla Göre %31-45 Artmıştır	16	6,2	65,0
Bir Önceki Yıla Göre % 31-45 Azalmıştır	8	3,1	68,1
Fiyatlarımız Normal Gelişmesini Takip Etmiştir	58	22,6	90,7
Diğer	24	9,3	100,0
Toplam	257	100,0

 

Bu durum finans yapısı zayıf firmaların krizden daha fazla etkilendiklerini ortaya koymaktadır. Finans yapısı güçlü bazı firmalar ise zorluklarla karşılaşan ve  piyasadan çekilen şirketlerin pazar paylarını da kaparak krizden karlı bile çıkmışlardır.

Tablo.21’nin istatistiki analizinde ise aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir:

Ho: Etkili Olmuştur. Hı: Etkili Olmamıştır.

Test Türü       Bul.Değer      G. Düzeyi    Serbestlik D.     Tablo D.      K. Hipotezi

Ki-Kare            122.18            0,95                  7                 14.06             Ho

Dolayısı ile krizin iç piyasa fiyatları üzerinde etkili olduğu kabul edilmektedir.

 

c- Krizin Dış Piyasalar ve İhracat Üzerindeki Etkileri

 

Güneydoğu Asya’dan yayılan kriz, Asya ülkelerinin dış pazarlarda fiyat kırmaları sonucunu doğurmuş, bu nedenle de aynı pazara hitap eden Türk KOBİ’lerini belli ölçüde etkilemiştir. İhracat yapan KOBİ’leri düşündüğümüzde şöyle bir tablo karşımıza çıkmaktadır.

 

Tablo:22 Krizin İhracat Hacmine Etkisi

	Adet	%	Kümülatif %
İhracatımız Yok	116	45,1	45,1
Hiç Etkilemedi	49	19,1	64,2
% 15 Ve Daha Az Düşme Oldu	19	7,4	71,6
%16-30 Azaldı	25	9,7	81,3
%61-90 Azaldı	15	5,9	96,6
İhracatımız Tamamıyla Durdu	9	3,4	100
Toplam	257 </