TABLOLAR

Sayfa

Tablo:1.1 Uluslararası Bono İhracı----------------------------------------------- 16

Tablo:2.1 Ödünç Alanlar İçin Uluslararası Finansal Alternatifler------------------- 20

Tablo:2.2 Uluslararası Finansal Sistem ve Yatırımcılara Sağladıkları--------------- 21

Tablo:2.3 Uluslararası İşlem Gören Finansal Etkinlikler--------------------------- 23

Tablo:2.4 Global Sermaye Hareketleri------------------------------------------- 25

Tablo:2.5 Avrupa ve ABD’de Uyuşturucu Ticareti Miktarı----------------------- 28

Tablo:2.6 Off-shore’lardaki Fon Miktarları--------------------------------------- 31

Tablo:2.7 Tahmini Uluslararası Finansman---------------------------------------- 33

Tablo:2.8 Uluslararası Piyasalarda İşlem Gören Finansal

Araçların Ulusal Piyasalardaki İşlem Hacimleri----------------------------------- 35

Tablo:2.9 Global Karakterli Hedge Fon Sayıları ve Miktarları -------------------- 36

Tablo:3.1 Asya Ülkelerine Yönelen Net Sermaye Akımları----------------------- 53

Tablo:3.2 Krizdeki ÜlkelereYönelen Net Sermaye Akımları---------------------- 54

Tablo:3.3 Rusya’da Sektörlere Göre Yabancı Yatırım Miktarları----------------- 60

Tablo:3.4 Latin Amerika Ülkeleri: Dış Finansman--------------------------------- 63

Tablo:3.5 Finansal Krizleri Açıklamaya Yönelik Teorik

Yaklaşımların Esas Aldığı Temel Göstergeler ve Güvenilirlikleri------------------- 68

Tablo:4.1 İMKB İndeksi-Aysonu Kapanış Değerleri----------------------------- 79

Tablo:4.2 Türkiye’de Hazine Bonosu Faiz Oranları Gelişmeleri------------------- 79

Tablo:4.3 Yıllar İtibariyle Amerikan Dolarındaki Kur Artışı ve Enflasyon---------- 80

Tablo:4.4 Türkiye’ye Yabancı Sermaye Hareketleri------------------------------ 80

Tablo:4.5 Ödemeler Dengesinin Bazı Kalemlerindeki Gelişmeler------------------ 83

Tablo:4.6 İstanbul Menkul Kıymet Borsası Verileri------------------------------- 85

Tablo:4.7 Türkiye’de Cari Açık-GSMH İlişkileri--------------------------------- 86

Tablo:4.8 Türkiye’de Kısa Vadeli Dış Borç Stoku-Toplam

Dış Borç Stoku İlişkileri86

Tablo:4.9 Türkiye’de Kısa Vadeli Dış Borç Stoku-GSMH İlişkileri--------------- 87

Tablo:4.10 Türkiye’de Döviz Rezervleri-GSMH İlişkileri------------------------- 88

Tablo:4.11 Türkiye’de Kısa Vadeli Sermaye Hareketleri ------------------------ 88

Tablo:4.12 Türkiye’de Bankaların Takipteki Alacakları-Toplam

Kredileri İlişkileri89

Tablo:4.13 Türkiye’de Bankaların Sermaye Yeterlilikleri------------------------- 90

Tablo:4.14 Kamu Borçlarının Türkiye Ekonomisi İçindeki Yeri------------------- 91

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ------------------------------------------------------------------------- II

İÇİNDEKİLER---------------------------------------------------------------- IV

TABLOLAR-------------------------------------------------------------------- VIII

GİRİŞ...................................................................................................................... 1

BİRİNCİ BÖLÜM

FİNANSAL SİSTEM VE BU SİSTEMDEKİ GELİŞMELER

1.1. Finansal Sistem Kavramı....................................................................................... 3

1.2. Finansal Sistemdeki Tarihsel Gelişim.................................................................... 3

1.2.1. Birinci Dünya Savaşına Kadar Uluslararası Finansal Sistem.................................. 3

1.2.1.1. Merkez Bankacılığının Gelişmesi...................................................................... 4

1.2.1.2. Ticaret Bankacılığının Gelişmesi....................................................................... 4

1.2.1.3. Uluslararası Para Merkezlerinin Gelişmesi........................................................ 5

1.2.2.Birinci Dünya Savaşı ile İkinci Dünya Savaşı Arası Dönemde Uluslararası

Finansal Sistem........................................................................................................... 6

1.2.3.İkinci Dünya Savaşı Sonrası Uluslararası Finansal Sistem...................................... 9

1.2.3.1. Bretton Woods ve Uluslararası Finansal Sistem................................................. 9

1.2.3.2. Bretton Woods Sisteminin İşleyişi ve Çöküşü................................................... 10

1.2.4. Bretton Woods Sistemi Sonrasında Uluslararası Finansal Sistem.......................... 13

1.2.4.1. Uluslararası Para Fonu’nun Yeni Statüsü........................................................ 13

1.2.4.2. Uluslararası Para ve Sermaye Piyasalarındaki Gelişmeler................................. 14

1.2.4.2.1. Europara Piyasaları..................................................................................... 14

1.2.4.2.2. Uluslararası Bono Piyasası.......................................................................... 15

1.2.4.2.3. Uluslararası Petrodolar Piyasası................................................................... 16

İKİNCİ BÖLÜM

GLOBALLEŞME OLGUSU VE BU OLGUNUN FİNANSAL

PİYASALAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

2.1. Globalleşme Kavramı........................................................................................ 17

2.2. Globalleşme Olgusu ve Finansal Piyasalar.......................................................... 18

2.3. Kapitalist Ekonomilerdeki Gelişmeler ve Finansal Piyasaların Artan Önemi.......... 22

2.4. Finansal Serbestleşme ile Sağlanan Yabancı Sermaye Akımlarının Yararları......... 24

2.5. Globalleşme ve Finansal Krizlerin Kaynakları..................................................... 24

2.5.1. Globalleşme ve Para Hareketleri....................................................................... 24

2.5.2. Globalleşme ve Kara Para Olgusu..................................................................... 26

2.5.2.1. Karaparanın Mali Sisteme Yerleşme Aşamaları.............................................. 26

2.5.2.1.1. Karaparanın Yerleştirme(Placement) Aşaması............................................. 27

2.5.2.1.2. Karaparanın Ayrıştırma(Layering) Aşaması................................................. 27

2.5.2.1.3. Karaparanın Bütünleştirme(Integration) Aşaması.......................................... 27

2.5.2.2. Global Mali Sistem ve Kara Paranın Boyutları................................................. 27

2.5.3. Kıyı Bankacılığı-Vergi Cennetleri ve Uluslararası Mali Sisteme Etkileri................ 29

2.5.3.1. Kıyı Bankacılığı ve Vergi Cennetleri............................................................... 29

2.5.3.2. Kıyı Bankacılığı-Vergi Cennetlerinin Avantaj ve Dezavantajları........................ 30

2.5.3.3. Vergi Cennetleri ve Kıyı Bankalarındaki Yatırımların Büyüklüğü....................... 31

2.5.3.4. Vergi Cennetleri-Kıyı Ötesi Bankacılığı ve Global Finansal Sistem................... 31

2.5.4. Globalleşme ve Spekülasyon............................................................................. 33

2.5.4.1. Finansal Liberalleşme ve Spekülasyon............................................................. 33

2.5.4.2. Çağdaş Finansal Araçlar ve Spekülasyon........................................................ 34

2.5.4.2.1 Hedge Fonds ve Spekülasyon....................................................................... 35

2.5.5. Global Finansal Sistem ve Denetim Sorunu......................................................... 37

2.6. Global Finansal Sistem ve Milli İktisat Politikaları............................................... 38

2.6.1. Milli İktisat Politikaları ve Uluslararası Sermaye................................................. 38

2.6.2. Uluslararası Sermaye Anayasası(MAI) ve Beklentiler........................................ 39

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

DÜNYA ÜZERİNDE KARŞILAŞILAN FİNANSAL KRİZLER

VE BU KRİZLERDEN KORUNMA YOLLARI

3.1. Dünya Üzerinde Karşılaşılan Finansal Krizler...................................................... 41

3.1.1. 1992-1993 Yıllarındaki Avrupa Döviz Kuru Mekanizması(ERM) Krizi................. 41

3.1.1.1. ERM Krizinin Özellikleri ve Alınması Gereken Dersler..................................... 42

3.1.2. 1994-1995 Latin Amerika Finansal Krizleri......................................................... 42

3.1.2.1. Meksika Krizi................................................................................................ 42

3.1.2.1.1. Meksika Krizi ve Spekülasyon..................................................................... 43

3.1.2.2. Latin Amerika Krizleri Sebep ve Sonuçları...................................................... 44

3.1.3. Asya Krizi....................................................................................................... 44

3.1.3.1. Kriz Öncesi Güneydoğu Asya Ekonomileri ve Öngörüler.................................. 44

3.1.3.2. Güneydoğu Asya Krizi ve Gelişimi................................................................. 45

3.1.3.3. Güneydoğu Asya Krizinin Sebepleri ve Sonuçları............................................. 47

3.1.3.3.1. Güneydoğu Asya Krizinin Sebepleri............................................................. 47

3.1.3.3.2. Güneydoğu Asya Krizi ve IMF.................................................................... 51

3.1.3.3.3. Güneydoğu Asya Krizinde Spekülasyon ve Sonuçları..................................... 52

3.1.3.3.3.1. Güneydoğu Asya Ülkelerine Yabancı Sermaye Akımları............................. 53

3.1.3.3.3.2. Güneydoğu Asya Krizinin Politik Boyutu.................................................... 54

3.1.3.3.4. Güneydoğu Asya Krizinden Alınacak Dersler............................................... 57

3.1.4. Rusya Krizi...................................................................................................... 58

3.1.4.1. Rusya Krizi ve Spekülasyon........................................................................... 60

3.1.5. Brezilya Krizi................................................................................................... 61

3.1.5.1. Brezilya Krizi ve Spekülasyon........................................................................ 62

3.2. Finansal Krizleri Açıklamaya Yönelik Yaklaşımlar.............................................. 63

3.2.1. Finansal Krizler Konusundaki Geleneksel Açıklamalar........................................ 63

3.2.1.1. Aşırı Borç Birikimi......................................................................................... 63

3.2.1.2. Bankacılıkta Yaşanan Panik........................................................................... 64

3.2.1.3. Rasyonel Bekleyişler Teorisi.......................................................................... 64

3.2.1.4. Belirsizlik Teorisi........................................................................................... 64

3.2.1.5. Kredi Tayınlaması Teorisi.............................................................................. 64

3.2.1.6. Asimetrik Bilgi ve Acenta Giderleri(agency-cost) Teorisi................................. 64

3.2.1.7. Dealer Piyasalarının Hassaslığı Teorisi............................................................ 64

3.2.1.8. Finansal Piyasa Yapısı Teorisi........................................................................ 65

3.2.2. Finansal Krizleri Açıklamaya Yönelik Modeller.................................................. 65

3.2.2.1. Birinci Nesil Kriz Modelleri(Kanonik Kriz Modeli)........................................... 65

3.2.2.2. İkinci Nesil Kriz Modelleri.............................................................................. 66

3.2.3. Finansal Krizlerin Açıklanmasında Kullanılan Farklı Değişkenler ve Güvenilirlikleri 68

3.3. Global Finansal Krizlerin Yol Açtığı Global Değişiklikler ve Beklentiler............... 69

3.4. Türkiye’de ve Gelişmekte Olan Ülkelerde Global Finansal Krizlerden Korunma Yolları 70

3.4.1. Finansal Krizlerin Ortak Özellikleri.................................................................. 70

3.4.2. Finansal Krizlere Karşı Alınması Gerekli Tedbirler.............................................. 71

3.4.2.1. IMF ve Dünya Bankalarına Yöneltilen Eleştiriler............................................. 71

3.4.2.1.1. IMF ve Dünya Bankasının Yeniden Yapılandırılması Gereği.......................... 72

3.4.2.2. Yeni Finansal Krizlerin Önlenmesine Yönelik Öneriler..................................... 73

3.4.2.2.1. Döviz Piyasalarının İstikrarına Yönelik Öneriler............................................ 74

3.4.2.2.2. Diğer Öneriler............................................................................................ 75

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

TÜRKİYE’DE YAŞANAN GLOBAL KAYNAKLI FİNANSAL KRİZLER

TÜRK MALİ SİSTEMİ

4.1. Türkiye’de Yaşanan Finansal Krizler.................................................................. 78

4.1.1. Türkiye’de Yaşanan 1994 Finansal Krizi ve Sonuçları......................................... 78

4.1.1.1. Türkiye’ye Kısa Vadeli Sermaye Akışına Yol Açan Gelişmeler........................ 78

4.1.1.1.1. İMKB’nın Yüksek Karlılık Göstermesi......................................................... 78

4.1.1.1.2. Türkiye’de Faiz Oranlarındaki Gelişmeler..................................................... 79

4.1.1.1.3. Türk Parasındaki Aşırı Değerlenmeler.......................................................... 80

4.1.1.2. Türkiye’ye Kısa Vadeli Sermaye Akışı........................................................... 80

4.1.1.3. Türkiye’deki 1994 Krizinin Gelişimi ve Spekülasyon......................................... 81

4.1.2. Asya Krizinin Türkiye Finans Piyasalarına Yansımaları ve Sonuçlar..................... 81

4.1.3. Rusya Krizinin Türk Mali Piyasalarına Etkisi...................................................... 82

4.2. Türk Mali Yapısı ve Finansal Krizler Konusundaki Beklentiler............................ 83

4.2.1. Türkiye’deki Mali Yapı ve Kısa Süreli Sermaye Hareketleri................................ 84

4.2.2. Kriz Rasyoları ve Türkiye............................................................................... 85

4.2.3. Kamu Borçlanma Gereği-Yüksek Faizler ve Aşırı Liberalleşme Olgusu............... 90

4.2.4. Şeffaflık ve Türk Mali Sektörü.......................................................................... 92

4.2.5. Türk Mali Sektörünün Yönetim ve Denetim Sorunu............................................ 92

4.2.6. Kayıt Dışı Ekonomi ve Kara Para İle Mücadele................................................. 93

4.2.6.1. Vergi Cennetleri-Kıyı Ötesi Bankacılığı ve Türkiye.......................................... 94

SONUÇ.................................................................................................................. 95

YARARLANILAN KAYNAKLAR..................................................................... 98

A- KİTAP, MAKALE ve TEBLİĞLER................................................................ 98

B- DİĞER YAYINLAR...................................................................................... 103