PARA

TEORİSİ VE POLİTİKASI

İkinci Baskıya Önsöz..................................................................................................................... 3

İÇİNDEKİLER................................................................................................................................. 5

ŞEKİLLER VE TABLOLAR....................................................................................................... 17

ŞEKİLLER..................................................................................................................................... 17

TABLOLAR................................................................................................................................... 18

BİRİNCİ BÖLÜM......................................................................................................................... 19

PARA KAVRAMI VE PARA SİSTEMLERİ............................................................................ 19

1.1. Para Kavramı.......................................................................................................................... 19

1.2. Paranın Fonksiyonları.......................................................................................................... 21

1.3. Paranın Doğuşu..................................................................................................................... 22

1.4 Para Kullanımının Değişik Devreleri ve Para Sistemleri................................................ 23

1.4.1. Mal Para Sistemi................................................................................................................ 24

1.4.2. Metal Para Sistemi............................................................................................................. 24

1.4.2.1. Çift Metal Para Sistemi.................................................................................................. 25

1.4.2.2. Tek Metal Para Sistemi.................................................................................................. 26

1.4.2.2.1. Gümüş Para Sistemi.................................................................................................... 26

1.4.2.2.2. Altın Para Sistemi........................................................................................................ 26

1.4.2.2.2.1. Altın Sikke Standardı.............................................................................................. 27

1.4.2.2.2.2. Altın Külçe Standardı............................................................................................. 27

1.4.2.2.2.3. Altın Kambiyo Standardı....................................................................................... 28

1.4.3. Temsili Para Sistemi.......................................................................................................... 28

1.4.4. Kağıt Para Sistemi-(Fiat Money)..................................................................................... 29

1.4.5. Para Basma Hakkı ve Senyoraj Geliri............................................................................ 30

1.4.6. Para İkamesi........................................................................................................................ 32

1.5. Döviz, Döviz Kuru ve Konvertibilite................................................................................ 34

1.5.1. Döviz Kuru Sistemleri....................................................................................................... 35

1.5.1.1. Sabit Döviz Kuru Sistemleri......................................................................................... 36

1.5.1.2. Esnek Döviz Kuru Sistemleri....................................................................................... 36

1.5.2. Döviz Kurunun Belirlenmesi Konusundaki Teorik Yaklaşımlar.............................. 43

·     Satın Alma Gücü Paritesi Yaklaşımı............................................................................ 44

·     Parasal Döviz Kuru Yaklaşımı...................................................................................... 45

·     Aktif Döviz Kuru Piyasası Yaklaşımı.......................................................................... 45

·     Genel Denge ve Portföy Yaklaşımı.............................................................................. 46

·     Etkin Piyasa Hipotezi..................................................................................................... 46

1.6. Para Değerinin Ölçülmesi ve Fiyat İndeksleri................................................................. 47

1.6.1. İndeks Çeşitleri ve Anlamı............................................................................................... 47

1.6.1.2. Uluslararası Fiyat İndeksleri ve Big Mac İndeksi.................................................... 50

1.6.1.3. Uluslararası Fiyat Karşılaştırmaları ve Reel Efektif Döviz Kuru Kavramı........... 51

İKİNCİ BÖLÜM............................................................................................................................ 54

ULUSLARARASI PARA SİSTEMİ VE BU SİSTEMDEKİ GELİŞMELER....................... 54

2.1 Birinci Dünya Savaşına Kadar Uluslararası Para Sistemi............................................... 54

2.2. Birinci Dünya Savaşı ile İkinci Dünya Savaşı

Arası Dönemde Uluslararası Para Sistemi................................................................................. 55

2.3.  1929 Dünya Ekonomik Bunalımı..................................................................................... 58

2.4. Altın Para Sisteminin Sonu ve Yeni Arayışlar................................................................. 59

2.5. İkinci Dünya Savaşı Sonrası Uluslararası Para Sistemi.................................................. 60

2.5.1. Keynes Planı....................................................................................................................... 60

2.5.2. White Planı......................................................................................................................... 61

2.6. Bretton Woods ve Uluslararası Finansal Sistem.............................................................. 62

2.7. Bretton Woods Sisteminin İşleyişi ve Çöküşü................................................................ 64

2.7.1. IMF’nin Kuruluşu ve Yönetimi....................................................................................... 64

2.7.2. IMF Üyeliği ve Kotalar..................................................................................................... 65

2.7.3. IMF Anasözleşmesindeki Değişiklikler ve SDR.......................................................... 65

2.7.4. Bretton Woods Sisteminin Çöküşü................................................................................ 66

2.8. Bretton Woods Sistemi Sonrasında Uluslararası Para Sistemi...................................... 71

2.8.1. Uluslararası Para Fonu’nun Yeni Statüsü...................................................................... 72

2.8.2 IMF’nin Faaliyetleri........................................................................................................... 72

2.8.3. IMF’nin Üye Ülkelere Kaynaklarını Kullandırması.................................................... 73

2.8.4. IMF’nin Uluslararası Mali Piyasalara Likidite Sağlaması......................................... 73

2.8.5. IMF’nin Uluslararası Mali Piyasaları Gözetimi........................................................... 74

2.8.6. IMF’nin Mali Kaynakları................................................................................................. 74

2.8.7. IMF-Türkiye İlişkileri....................................................................................................... 74

2.9. Avrupa Para Sistemi ve EURO............................................................................................ 80

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM....................................................................................................................... 83

MALİ SİSTEM VE PARASAL KURUMLAR.......................................................................... 83

3.1. Mali Sistem Kavramı............................................................................................................ 83

3.2. Mali Aracı Kuruluşlar........................................................................................................... 83

3.2.1. Bankalar.............................................................................................................................. 83

3.2.2. Banka Olmayan Mali Aracı Kuruluşlar......................................................................... 83

3.3. Mali Aracı Kuruluşlar ve Merkez Bankaları.................................................................... 84

3.3.1. Merkez Bankaları ve Merkez Bankacılığı.................................................................... 84

3.3.2. Merkez Bankacılığının Tarihi Gelişimi........................................................................ 85

3.3.3. Merkez Bankalarının Temel Görevleri.......................................................................... 86

3.3.4. Merkez Bankalarının Para Emisyonu............................................................................ 89

3.3.5. Merkez Bankalarına Alternatif Kurum Olarak Para Kurulu....................................... 90

3.3.5.1. Para Kurulu Kavramı...................................................................................................... 91

3.3.5.2. Para Kurulu Uygulamasının Tarihi Kökleri............................................................... 91

3.3.5.3. Para Kurulunun Faydaları ve Zararları....................................................................... 92

3.3.5.3.1. Para Kurulunun Faydaları.......................................................................................... 92

3.3.5.3.2 Para Kurulunun Zararları............................................................................................ 93

3.4. Banka ve Bankacılık............................................................................................................ 94

3.4.1. Banka Kavramı................................................................................................................... 94

3.4.2. Bankacılıktaki İlk Gelişmeler......................................................................................... 94

3.4.3. Modern Bankacılığa Geçiş.............................................................................................. 95

3.4.4. Bankaların Ekonomik Fonksiyonları............................................................................ 96

3.4.4.1. Fon Toplama................................................................................................................... 96

3.4.4.2. Kredi Verme-Kaydi Para Oluşturma............................................................................ 97

3.4.4.3. Kefil Olma-Uluslararası Ticarete Garantörlük........................................................... 97

3.4.4.4. Portföy Yönetme............................................................................................................. 98

3.4.4.5. Devleti Finanse Etme..................................................................................................... 98

3.4.4.6. Yatırım Yapma................................................................................................................ 98

3.4.4.7. Danışmanlık Yapma....................................................................................................... 99

3.4.4.8. Kaydi Para Oluşturma.................................................................................................... 99

3.5. Türkiye’de Mali Sistem....................................................................................................... 99

3.5.1. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası......................................................................... 100

3.5.1.1. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Belli Başlı Görevleri......................... 102

3. 5. 1. 1. 1. Merkez Bankasının Hükümete Karşı Görevleri.............................................. 102

3. 5. 1. 1. 2. Merkez Bankasının Hazineye Karşı Görevleri................................................ 102

3.5.1.1.2.1. Hazine Kavramı..................................................................................................... 103

3.5.1.1.2.2. Dar Anlamda Hazine-Merkez Bankası İlişkileri.............................................. 103

3.5.1.1.2.3. Geniş Anlamda Hazine-Merkez Bankası İlişkileri.......................................... 104

3. 5. 1. 1. 3. Merkez Bankasının Piyasalara Karşı Görevleri............................................... 105

3. 5. 1. 1. 4. Merkez Bankasının Bankalara Karşı Görevleri............................................... 107

3.5.1.1.5 Merkez Bankalarının Bağımsızlığı Sorunu.......................................................... 109

3.5.1.2. Merkez Bankası Bilançosu ve Anlamı..................................................................... 110

3.5.1.3. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Vaziyeti ve Anlamı.................................. 120

3.5.2 Bankalar............................................................................................................................. 122

3.5.2.1. Cumhuriyetten Önce Türkiye’de Banka ve Bankacılık....................................... 122

3.5.2.2. Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de Bankalar ve Bankacılık............................. 124

3.5.2.3. Türkiye’de Faaliyet Gösteren Bankaların Gruplandırılması................................ 125

3.5.2.3.1. Yaptıkları İşin Niteliğine Göre Bankalar

(Toptancı Bankalar-Perakendeci Bankalar).......................................................................... 125

3.5.2.3.2. Faaliyet Alanlarına Göre Bankalar

 (Ticaret Bankaları-Kalkınma ve Yatırım Bankaları)........................................................... 125

3.5.2.3.3. Katılım Bankaları..................................................................................................... 126

3.5.2.3.3.1. Katılım Bankalarının Fon Toplama Yöntemleri.............................................. 127

3.5.2.3.3.2. Katılım Bankalarının Kredi Kullandırma Yöntemleri.................................... 127

3.5.2.4. Türkiye’de Faaliyet Gösteren Bankaların Yapabileceği Faaliyetler.................. 128

3.5.3. Banka Olmayan Mali Aracı Kuruluşlar....................................................................... 129

3.5.3.1. Örgütlenmiş Sermaye Piyasası ve Menkul Kıymet Borsaları.............................. 130

3.5.3.1.1. Cumhuriyet Döneminden Önce Sermaye Piyasası ve

Menkul Kıymet Borsaları......................................................................................................... 130

3.5.3.1.2. Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de Sermaye Piyasası..................................... 131

3.5.3.1.3. Günümüz Sermaye Piyasaları ve  Sermaye Piyasası Kurumları....................... 132

3.5.3.1.3.1. Kavram.................................................................................................................... 132

3.5.3.1.3.2. Sermaye Piyasası Kurumları................................................................................ 132

3.5.3.1.3.2.1. İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB)................................................. 132

3.5.3.1.3.2.2. İstanbul Altın Borsası (İAB)............................................................................. 136

3.5.3.1.3.2.3. Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası (VOBAŞ).................................................. 137

3.5.3.1.3.2.4. İMKB Takas ve Saklama Bankası (Takasbank)........................................... 139

3.5.3.1.3.2.5. Aracı Kurumlar................................................................................................... 140

3.5.3.1.3.2.6. Menkul Kıymetler Yatırım Ortaklıkları......................................................... 140

3.5.3.1.3.2.7. Menkul Kıymetler Yatırım Fonu..................................................................... 141

3.5.3.1.3.2.8. Portföy Yönetim Şirketleri............................................................................... 141

3.5.3.1.3.2.9. Gayrimenkul Değerleme Şirketleri................................................................. 142

3.5.3.2. Özel Kanunla Kurulu Sosyal Güvenlik Kurumları

(Emekli Sandığı, SSK, Bağ-Kur).............................................................................................. 143

3.5.3.3. Özel Kanunla Kurulu Yardımlaşma Kurumları (Oyak-Polis Sandığı v.b.)........ 143

3.5.3.4. Sigorta Şirketleri-Emekli ve Yardım Sandıkları..................................................... 144

3.5.3.5. Kooperatifler................................................................................................................. 144

3.6. Mali Piyasalardaki Yatırım Araçları................................................................................ 144

3.7. Mali Piyasalar ve Kredi Derecelendirme........................................................................ 149

3.7.1. Risk Çeşitleri ve Risk Göstergeleri.............................................................................. 149

3.7.1.1. Ülke Riski ve Risk Göstergeleri................................................................................ 150

3.7.1.2. Siyasi Risk..................................................................................................................... 150

3.7.1.3. Egemenlik Riski ve Risk Göstergeleri..................................................................... 151

3.7.2. Kredi Derecelendirme Kuruluşları ve Dereceleri....................................................... 152

3.7.3. Kredi Derecelendirme Kuruluşları ve Türkiye........................................................... 153

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM............................................................................................................... 156

PARA VE FAİZ TEORİLERİ.................................................................................................... 156

4.1. Para ve Para  İle İlgili Teorik Yaklaşımlar...................................................................... 156

4.1.1. Para Teorisinin Temel Kavramları................................................................................ 156

4.1.1.1. Para Arzı......................................................................................................................... 156

4. 1. 1. 2.  Para Talebi................................................................................................................. 158

4. 1. 1. 3.  Paranın Dolaşım Hızı............................................................................................... 159

4. 1. 1. 4.   Parasal Taban- Rezerv Para................................................................................... 160

4.1.1.5. Kaydi Para..................................................................................................................... 161

4.1.1.5.1. Kaydi Para Mekanizması ve Mevduat-Kredi Çoğaltanı.................................... 162

4.1.1.5. 2. Atıl Rezervler ve  Mevduat-Kredi Çoğaltanları................................................. 169

4.1.1.5.3. Nakit Tercih Oranındaki Değişiklikler ve   Mevduat-Kredi Çoğaltanları..... 172

4.1.1.6 Para Çoğaltanı (Para Çarpanı-Money Multiplier)................................................... 176

4.1.1.6.1. Dar Tanımlı Para Çoğaltanı.................................................................................... 176

4.1.1.6.2. Geniş Tanımlı Para Çoğaltanı................................................................................ 178

4.1.1.6.3. Parasal Taban Çoğaltanı.......................................................................................... 182

4.1.2. İktisadi Düşünce Okulları İçinde Para Teorileri........................................................ 184

4.1.2.1. Klasik İktisadi Düşüncede Para Teorisi................................................................... 184

4.1.2.1.1. Klasik İktisadi Düşüncenin Temel Yaklaşımları................................................ 184

4.1.2.1.2. Miktar Teorisinin Esası........................................................................................... 187

4.1.2.1.3. Miktar Teorisi............................................................................................................ 187

4.1.2.1.4. Klasik Miktar Teorisine Yöneltilen Eleştiriler:.................................................. 197

4.1.2.1.5. Klasik Makro Ekonomik Denge ve Para.............................................................. 198

4.1.2.2. Keynezyen İktisadi Düşüncede Para Teorisi........................................................... 201

4.1.2.2.1 Keynes'in Temel Açıklamaları................................................................................ 201

4.1.2.3. Çağdaş İktisadi Düşüncede Para Teorisi.................................................................. 205

4.1.2.3.1. Monetaristlerin Temel Açıklamaları..................................................................... 205

4.1.3. Para Arzının İçselliği- Dışsallığı Tartışmaları............................................................ 207

4.1.4. İktisadi Düşünce Okulları İçinde Faiz Teorileri........................................................ 208

4.1.4.1. Faizin Uygulanmasına Yönelik Teorik Yaklaşımlar............................................. 208

4.1.4.1.1. İlk Çağ Düşüncesinde Faiz..................................................................................... 209

4.1.4.1.2. Orta Çağ Düşüncesinde Faiz................................................................................... 210

4.1.4.1.2.1. Batı Dünyasında Faize Yönelik Yaklaşımlar................................................... 210

4.1.4.1.2.2. İslam Dünyasında Faize Yönelik Yaklaşımlar................................................. 213

4.1.4.2. Faizin Varlığını Açıklamaya Yönelik Teoriler....................................................... 214

4.1.4.3. Faizin Oranını Açıklamaya Yönelik Teorik Yaklaşımlar..................................... 223

BEŞİNCİ BÖLÜM...................................................................................................................... 236

GLOBALLEŞME OLGUSU ve FİNANSAL PİYASALAR.................................................. 236

5.1. Globalleşme Kavramı......................................................................................................... 236

5.2. Globalleşme Olgusu ve Finansal Piyasalar.................................................................... 237

5.3. Kapitalist Ekonomilerdeki Gelişmeler ve Finansal Piyasaların Artan Önemi......... 242

5.4. Finansal Serbestleşme ile Sağlanan Yabancı Sermaye Akımlarının Yararları......... 244

5.5. Globalleşme ve Gelişen Finansal Aktiviteler................................................................ 245

5.5.1. Globalleşme ve Para Hareketleri................................................................................... 245

5.5.2. Kıyı Bankacılığı-Vergi Cennetleri ve Uluslararası Mali Sisteme Etkileri............ 248

5.5.2.1. Kıyı Bankacılığı ve Vergi Cennetleri...................................................................... 249

5.5.2.2. Kıyı Bankacılığı-Vergi Cennetlerinin Avantaj ve Dezavantajları..................... 249

5.5.2.3. Vergi Cennetleri ve Kıyı Bankalarındaki Yatırımların Büyüklüğü................... 251

5.5.2.4. Vergi Cennetleri-Kıyı Ötesi Bankacılığı ve  Global Finansal Sistem................ 252

5.5.3. Globalleşme ve Spekülasyon........................................................................................ 253

5.5.3.1. Çağdaş Finansal Araçlar ve Spekülasyon................................................................ 254

5.5.3.2. Risklerden Korunma Fonları (Hedge Fonds) ve Spekülasyon............................. 255

5.5.4. Global Finansal Sistem ve Denetim Sorunu............................................................... 257

5.5. Global Finansal Sistem ve Milli İktisat Politikaları..................................................... 259

5.5.1. Milli İktisat Politikaları ve Uluslararası Sermaye..................................................... 259

5.6. Uluslararası Ekonomi Politikalarının Koordinasyonu................................................ 260

ALTINCI BÖLÜM...................................................................................................................... 261

EKONOMİ POLİTİKASI İÇİNDE PARA POLİTİKASI........................................................ 261

6.1. Ekonomi Politikası Kavramı............................................................................................ 261

6.2. Ekonomi Politikasının Amaçları ve Araçları................................................................. 261

6.2.1. Ekonomi Politikasının Amaçları.................................................................................. 261

6.2.2. Ekonomi Politikası Amaçlarının Birbiriyle Uyumu ve Çatışması......................... 262

6.2.2.1.  Birbiriyle Uyumlu Ekonomi Politikası Amaçları................................................. 262

6.2.2.2. Ekonomi Politikası Amaçlarının Birbiriyle Çatışması......................................... 264

6.2.3. Ekonomi Politikasının Araçları.................................................................................... 266

6.2.3.1. Mali Araçlar.................................................................................................................. 266

6.2.3.2.  Dışsal Araçlar............................................................................................................... 267

6.2.3.3. Kontrol Araçları............................................................................................................ 267

6.2.3.4. Kurumsal Yapı Değişmeleri....................................................................................... 268

6.3. Ekonomi Politikası Aracı Olarak Para Politikası.......................................................... 268

6.3.1. Para Politikası Araçları................................................................................................... 269

6.3.1.1. Para Politikasının Genel Araçları.............................................................................. 269

6.3.1.2. Para Politikası Genel Araçlarının Para Arzı Üzerindeki Etkileri......................... 276

6.3.1.3. Para Politikası Genel Araçlarının Mukayesesi....................................................... 276

6.3.1.3.1 Açık Piyasa İşlemlerinin Üstün ve Eksik Yönleri................................................ 276

6.3.1.3.2. Reeskont Oranları Politikasının Üstün ve Eksik Yönleri.................................. 277

6.3.1.3.3. Zorunlu Karşılık Oranları Politikasının Üstün ve Eksik           Yönleri........... 279

6.3.1.3.4. Genel Disponibilite Oranları Politikasının Üstün ve Eksik Yönleri............... 280

6.3.1.3.5. Kredi Tavanı (Plafonu) Uygulamasının Üstün ve Eksik           Yönleri........... 281

6.3.2. Para Politikasının Özel Araçları.................................................................................... 282

6.3.3. Para Aldanması (Money Illusion) ve Para Politikası................................................ 284

6.3.4. Para Politikası Uygulamalarının Özellikleri.............................................................. 286

6.4. Hazinenin Parasal İşlemlerinin Para Politikasına Olan Etkileri................................. 287

6.4.1. Hazinenin Parasal Fonksiyonu..................................................................................... 288

6.4.2.  Hazine İşlemlerinin Parasal Etkileri............................................................................ 288

6.5. Para Politikasının Hedefleri.............................................................................................. 290

6.5.1. Para Politikasının İşleyici Hedefleri (Operating Targets)........................................ 290

6.5.2. Para Politikasının Aracı Hedefleri (Intermediate Targets)....................................... 291

6.6. Para Politikasının Stratejileri............................................................................................ 292

6.6.1. Para Politikası Stratejisi Olarak Ara Hedefleme......................................................... 292

6.6.2. Enflasyon Hedeflemesi................................................................................................... 293

6.6.2.1 Enflasyon Hedeflemesinin Başlangıç Unsurları...................................................... 294

6.6.2.2 Enflasyon Hedeflemesi Rejiminin Önşartları.......................................................... 295

6.6.2.3. Enflasyon Hedeflemesinin Avantaj ve Dezavantajları......................................... 296

6.7. Para Politikasının Reel Sektöre Etki Yolları................................................................. 298

6.7.1. Para Politikalarının Faiz Oranları Yoluyla Reel Sektöre İletim Mekanizması.... 298

6.7.1.1. Klasik Teorinin Faiz Oranları İletim (veya  İletkensizlik) Mekanizması.......... 298

6.7.1.2. Neo-Klasik Faiz Oranları Teorisinin Faiz Oranları İletim Mekanizması........... 299

6.7.1.3. Keynes'in Faiz Oranları Teorisinin Para Politikası İletim Mekanizması........... 299

6.7.1.4.  Neo-Keynezyen Faiz Oranları Teorisi ve Para Politikasının

İletim Mekanizması................................................................................................................... 301

6.7.2.  Para Politikalarının Servet Etkisi Yolu ile Reel Sektöre Etki Yolları.................. 302

6.7.2.1. Kavram Olarak Servet Etkisi...................................................................................... 302

6.7.2.2. Para Politikalarının Dolaysız Servet Etkileri Yolu ile

Reel Sektöre Yansıma Yolları.................................................................................................. 303

6.7.2.2.1. Para Politikalarının Servet-Tüketim İlişkileri Yoluyla

Harcamalar Üzerindeki Doğrudan Etkisi............................................................................... 303

6.7.2.2.2. Para Politikalarının Portföy Dengesi Yoluyla Harcamalar

Üzerindeki Doğrudan Etkisi..................................................................................................... 304

6.7.2.2.3. Para Politikalarının Dolaylı Servet Etkileri Yolu ile Reel

Sektöre Yansıma Yolları........................................................................................................... 304

6.7.3. Para Politikalarının Reel Sektöre Doğrudan İletim Mekanizması......................... 306

6.8. Para Politikası Uygulamaları ve Gecikme Sorunu........................................................ 307

6.8.1. İç Gecikmeler................................................................................................................... 307

6.8.2. Dış Gecikmeler................................................................................................................. 307

6.9. Para veya Maliye Politikalarının Etkinliği Tartışması

ve  “Dışlama (Crowding-Out) Etkisi”..................................................................................... 308

6.9.1. Kavram Olarak Dışlama (Crowding-Out) Etkisi........................................................ 308

6.9.2. Para veya Maliye Politikalarının Etkinliği

ve “Dışlama (Crowding-Out) Etkisi”...................................................................................... 310

6.10. Para Politikalarının Etkinliği Konusundaki Farklı Yaklaşımlar............................. 311

6.10.1. Portföy (Portfolio) Yaklaşımı ve Para Politikalarının Etkinliği........................... 312

6.10.2.    Reel Balans ve Pigou Etkilerinin Para Politikası Üzerindeki Etkinlikleri.... 315

6.10.2.1.     Klasik ve Neo-Keynezyen Reel Balans Etkisi ve Para  Politikası.............. 315

6.10.2.2.     Reel Balans Etkisinin Monetarist Açıklaması ve Para 

Politikasının Etkinliği............................................................................................................... 317

6.10.2.3. Kredi Varlığı Tezi ve Para Politikalarının Etkinliği........................................... 318

6.10.2.4. Gurley-Shaw Yaklaşımı ve Para Politikalarının Etkinliği................................. 319

6.10.2.5. Radcliffe Okulu ve Para Politikalarının Etkinliği............................................... 320

YEDİNCİ BÖLÜM..................................................................................................................... 322

PARA POLİTİKASI VE EKONOMİK İSTİKRAR................................................................. 322

7.1. Fiyat İstikrarı Kavramı....................................................................................................... 322

7.2. Ekonomik İstikrarın Olmadığı Farklı Durumlar............................................................ 322

7.2.1. Enflasyon.......................................................................................................................... 322

7.2.2. Deflasyon.......................................................................................................................... 323

7.2.3. Stagflasyon....................................................................................................................... 323

7.3. Bir Fiyat İstikrarsızlığı Hali Olarak Enflasyon.............................................................. 324

7.3.1. Enflasyonun Çeşitleri..................................................................................................... 324

7.3.2. Enflasyonun Etkileri....................................................................................................... 325

7.3.2.1.Enflasyonun Başlıca Ekonomik Etkileri.................................................................. 325

7.3.2.2. Enflasyonun Mali Etkileri.......................................................................................... 329

7.3.2.3. Enflasyonun Sosyal ve Siyasal Etkileri................................................................... 331

7.4. Enflasyon Konusundaki Teorik Açıklamalar................................................................ 333

7.4.1. Klasik Ekonomi Yaklaşımı ve Enflasyon................................................................... 333

7.4.1.1. Miktar Teorisinin Enflasyon Mekanizması............................................................ 333

7.4.1.2. Klasik iktisatçılar ve Para Politikalarının Fiyat İstikrarı Üzerindeki Etkinliği 334

7.4.2. Keynes'in Enflasyon Sorunu İle İlgili Açıklamaları................................................. 335

7.4.2.2. Keynes ve Para Politikalarının Fiyat İstikrarı Üzerindeki Etkinliği................... 339

7.4.3. Monetarist İktisatçıların Enflasyon Yaklaşımları..................................................... 341

7.4.3.1. Monetaristler ve Monetarizm.................................................................................... 342

7.4.3.2. Monetaristlerin Temel Açıklamaları........................................................................ 343

7.4.3.3. Monetaristlerin ve Friedman'ın Enflasyon Konusundaki Yaklaşımları............. 344

7.4.3.4.       Monetarist İktisatçılar ve Para Politikalarının Fiyat

İstikrarı Üzerindeki Etkinliği................................................................................................... 348

7.4.4. Yapısal Enflasyon Yaklaşımı........................................................................................ 350

7.4.4.1. Kapsam Olarak Yapısal Enflasyon Yaklaşımı........................................................ 350

7.4.4.2    Yapısal Enflasyon Yaklaşımına Göre EnflasyonunNedenleri......................... 351

7.4.5.Rasyonel Beklentiler Okulunun Enflasyon Yaklaşımı............................................. 354

7.4.5.1.  Rasyonel Beklentiler Okulunun Temel Açıklamaları.......................................... 355

7.4.5.2. Rasyonel Beklentiler Okulunun Enflasyon Yaklaşımları.................................... 356

7.4.5.3. Rasyonel Beklentiler Okulunun Para Politikalarının Fiyat

İstikrarı Üzerindeki Etkinliği Konusundaki Yaklaşımları.................................................. 358

7.4.6. Arz-Yönlü İktisatçıların Enflasyon Yaklaşımı........................................................... 360

7.4.6.1. Arz-Yönlü İktisadın Temel Açıklamaları................................................................ 360

7.4.6.2. Arz-Yönlü İktisadın Enflasyon Konusundaki Görüşleri....................................... 361

7.4.6.3. Arz-Yönlü İktisatçılar ve Para Politikalarının  Fiyat İstikrarı

Üzerindeki Etkinliği.................................................................................................................. 364

7.5. Ara Değişkenler ve Ekonomik İstikrar Uygulamaları.................................................. 365

7.5.1. Ara Hedef Değişken Olarak Para Arzı.......................................................................... 365

7.5.1.Para Arzının Para Otoritelerince Kontrol Edilememesinin Sebepleri..................... 366

7.5.1.1. Para Arzı Artışlarının Kamudan Kaynaklanan Nedenleri..................................... 366

·     Borçlanma-Borç Yönetme Politikaları ve Para Arzı............................................... 367

·     Kısa Vadeli Sermaye Hareketleri Serbestisi ve Para  Arzı...................................... 367

7.5.1.2. Para Arzı Artışlarının Bankalardan Kaynaklanan Nedenleri............................... 367

·     Kredi Kartlarının Yaygınlaşması ve Para Arzı......................................................... 368

·     Mevduat Sertifikası-Varlığa Dayalı Menkul Kıymet  İhraçları ve Para Arzı..... 368

·     Dış Borçlanma İmkanları ve Para Arzı...................................................................... 369

7.5.1.3. Para Arzı Artışlarının Hane Halkı ve Firmalardan Kaynaklanan Nedenleri...... 369

·     Taksitli Satışlar-Gönüllü Kredilendirmeler ve Para Arzı....................................... 369

·     Para İkamesi ve Para Arzı............................................................................................. 370

7.5.2. Ara Hedef Değişken Olarak Faiz Oranları................................................................... 371

7.5.2.1. Ara Hedef Değişken Olarak Faiz Oranları ve TAYLOR KURALI....................... 371

7.5.2.2. Faiz Oranları, Beklenen Enflasyon ve FISHER Etkisi.......................................... 373

7.5.3. Ara Hedef Değişken Olarak Döviz Kurları.................................................................. 374

7.6.  Para Politikası Uygulamalarının Döviz Kuru Üzerindeki Etkinlikleri ve

Ekonomik İstikrar....................................................................................................................... 375

7.6.1. Döviz Kuru ve Önemi..................................................................................................... 375

7.6.2. Döviz Kurunun Ekonomik İstikrar Üzerindeki Etkinliği........................................ 376

7.6.3. Para Politikalarının Döviz Kuru Üzerindeki Etkileri ve Ekonomik İstikrar......... 377

7.6.4. Döviz Kurlarında “Hedefi Aşma (Overshooting)”..................................................... 378

7.6.5. Döviz Kurlarının Para Politikaları İle Etkilenemeyen Yönleri............................... 381

7.7. Enflasyonu Önlemeye Yönelik İstikrar Programları.................................................... 382

7.7.1. Enflasyonu Önlemeye Yönelik Programlar ve Özellikleri...................................... 382

7.7.1.1. Ortodoks İstikrar Programları..................................................................................... 382

7.7.1.2. Heteredoks İstikrar Programları................................................................................. 383

7.7.1.3. Ek Önlemler.................................................................................................................. 384

7.7.1.4. Yapısal Reformlar........................................................................................................ 384

7.7.2. Enflasyonun Önlenmesi Konusunda Şok Programlar............................................... 384

7.7.3. Enflasyon Konusundaki Ülke Deneyimleri ve Enflasyonu

Önleyici Programlar................................................................................................................... 385

7.7.3.1. Ülkeler İtibariyle Yaşanan Enflasyonlar.................................................................. 385

7.7.3.2. Ülkeler İtibariyle Uygulanan Enflasyon Programları............................................ 386

SEKİZİNCİ BÖLÜM.................................................................................................................. 389

ÖDEMELER DENGESİ  ve PARA POLİTİKALARI............................................................ 389

8.1. Ödemeler Bilançosu Kavramı........................................................................................... 389

8.2. Dış Ödemeler Bilançosu ve Denge.................................................................................. 389

8.3. Dış Ödemeler Dengesizliklerini Giderici Politikalar................................................... 391

8.4. Dış Ödemeler Bilançosu Dengesizlikleri ve Otomatik Denkleştirme

Mekanizmaları............................................................................................................................ 392

8.4.1 Altın Para Standardı ve  Otomatik Denkleştirme Mekanizmaları........................... 392

8.4..1.1. Altın Sikke Standardı ve Otomatik Denkleşme..................................................... 392

8.4.1.2. Altın Külçe Standardı ve Otomatik Denkleşme..................................................... 394

8.4.1.3. Altın Kambiyo Standardı ve Otomatik Dış  Denkleşme....................................... 395

8.4.1.4. Klasik Otomatik Denkleştirme Mekanizmasına Yönelik İtirazlar...................... 396

8.4.2. Otomatik Denkleşme Konusunda Keynezyen Gelir-Fiyat Değişmeleri Analizi.. 396

8.4.3. Ödemeler Dengesine Parasalcı Yaklaşım.................................................................... 397

8.4.3.1. Parasalcı Yaklaşım ve Otomatik Dış Denge............................................................ 399

8.4.3.2. Parasalcı Yaklaşım ve Diğer Denkleştirici Politikalar.......................................... 400

8.4.3.3. IMF ve Ödemeler Dengesine Parasalcı Yaklaşım................................................... 402

8.5. Ödemeler Dengesinin Sağlanmasında Denkleştirme Politikaları.............................. 404

8.5.1. Harcama Kaydırıcı Politikalar....................................................................................... 406

8.5.1.1. Kur Ayarlamaları (Devalüasyon-Revalüasyon)...................................................... 406

8.5.1.2. Dış Ticaret Kısıtlamaları............................................................................................. 407

8.5.1.3. Döviz Kontrolü............................................................................................................. 407

8.5.2. Harcama Değiştirici Politikalar..................................................................................... 407

8.5.2.1. Para Politikası............................................................................................................... 408

8.5.2.2. Maliye Politikası.......................................................................................................... 408

8.5.2.3. Para ve Maliye Politikalarının Sermaye Hesabı Üzerindeki Etkileri................. 409

8.5.3. Döviz Kazandırıcı Faaliyetler....................................................................................... 410

DOKUZUNCU BÖLÜM............................................................................................................ 411

AÇIK EKONOMİLERDE MAKRO EKONOMİK GENEL DENGE................................... 411

VE PARA..................................................................................................................................... 411

9.1. İç Ekonomik Denge............................................................................................................ 411

9.2. Dış Ekonomik Denge......................................................................................................... 411

9.2.1 Dış Ticaret Dengesi.......................................................................................................... 412

9.2.2. Sermaye Bilançosu.......................................................................................................... 413

9.3. Genel Ekonomik Denge.................................................................................................... 414

9.4. Sermaye Hareketleri  ve İç-Dış Denge............................................................................. 416

9.4.1. Sermaye Hareketlerinin Hiç Olmadığı Durumlar ve Denge..................................... 417

9.4.2. Sermaye Hareketlerinin Sınırlı Olduğu Durumlar ve Denge................................... 418

9.4.3. Sermaye Hareketlerinde Tam Serbestlik ve Denge................................................... 421

9.4.3.1. Sabit Kur Sisteminde Sermaye Hareketlerinin Tam Serbestliği ve

Denge (Mundell-Fleming Modeli).......................................................................................... 421

9.4.3.2. Değişken Kur Sisteminde Sermaye Hareketlerinin

Tam Serbestliği ve Denge......................................................................................................... 423

9.5. Para ve Maliye Politikalarının İç ve Dış Denge Üzerindeki Etkileri........................ 424

9.5.1. Sınırlı Sermaye Hareketleri ve Para ve Maliye Politikaları..................................... 425

9.5.1.1. Ödemeler Bilançosu Dengesizlikleri ve İç Para Arzı............................................. 425

9.5.1.1.1. Para Arzı ve Ödemeler Bilançosu.......................................................................... 425

9.5.1.2. Sınırlı Sermaye Hareketleri  Durumunda Para Politikalarının Etkileri.............. 426

9.5.1.3. Sınırlı Sermaye Hareketleri Durumunda Maliye Politikalarının Etkileri.......... 427

9.5.2. Sınırsız Sermaye Hareketleri Şartlarında  Para ve Maliye

Politikalarının İç ve Dış Denge Üzerindeki Etkileri............................................................ 428

9.5.2.1. Sabit Kur Sisteminde Para Politikasının İç ve Dış Denge

Üzerindeki Etkileri..................................................................................................................... 428

9.5.2.2. Sabit Kur Sisteminde Maliye Politikasının İç ve Dış Denge

Üzerindeki Etkileri..................................................................................................................... 429

9.5.2.3. Esnek Kur Sisteminde Para Politikasının İç ve Dış Denge

Üzerindeki Etkileri..................................................................................................................... 430

9.5.2.4. Esnek Kur Sisteminde Maliye Politikasının İç ve Dış Denge

Üzerindeki Etkileri..................................................................................................................... 431

9.5.2.5. Fiyat Değişmeleri ve Parasal Genişleme.................................................................. 433

9.5.2.6. Para ve Maliye Politikalarının Birlikte Uygulanması ve

Makro Ekonomik Denge........................................................................................................... 435

ONUNCU BÖLÜM..................................................................................................................... 438

TÜRKİYE’DE UYGULANAN PARA POLİTİKALARI....................................................... 438

10.1. 1980 Yılı Öncesi Para Politikası  Uygulamaları......................................................... 438

10.1.1. 1980 Yılı Öncesi Uygulanan Para Politikaları........................................................ 438

10.1.1.1. 1920-1932 Kuruluş Yılları....................................................................................... 438

10.1.1.2. 1933-1938 Planlı Devletçilik Dönemi.................................................................. 439

10.1.1.3. 1939-1949 Savaş ve Savaş Sonrası Yılları............................................................ 440

10.1.1.4. 1950-1960 Enflasyoncu Gelişme Yılları............................................................... 441

10.1.1.5. 1960-1970 Planlı Ekonomi Dönemi...................................................................... 443

10.1.1.6. 1970-1980 Uluslararası ve Yurtiçi Krizler Dönemi............................................. 445

10.1.2.1980 Yılı Öncesi Uygulanan Para Politikalarının Ekonomi

Üzerindeki Etkileri..................................................................................................................... 447

10.2. 1980 Yılı Sonrası Uygulanan Para Politikaları........................................................... 449

10.2.1.  24 Ocak 1980 Ekonomik İstikrar Tedbirleri ve Liberal Uygulama Dönemi..... 449

10.2.2.  1983-1990 Canlanma-Hızlı Büyüme-Durgunluk Dönemi................................... 450

10.3. 1990 Sonrası Para Politikası ve Parasal Programlar................................................... 454

10.3.1. 1990 Yılı Para Programı............................................................................................... 454

10.3.2.  1991-1995 Arası Para  Politikası Uygulamaları..................................................... 455

10.4. 1999-2000 Dönemi Para Politikası Uygulamaları..................................................... 457

10.4.1. 1999 Yılı Para Programı............................................................................................... 457

10.4.2. 1999 Yılı Para Programı ve Sonuçları –

22 Kasım 2000-21 Şubat 2001 Krizleri.................................................................................. 459

10.5. 2001 Yılı ve Sonrası Para Politikası Uygulamaları.................................................... 463

10.5.1. 2001 İstikrar Programı veya Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı.......................... 464

·............................................................... Yapısal Yenilenme ve Yasal Düzenlemeler         465

·................................................................. Mali Sektörün Yeniden Yapılandırılması         465

·.................................................. Devlette Şeffaflığı Artıracak ve Kamu Finansmanını 

Güçlendirecek Düzenlemeler....................................................................................................... 465

·......................................... Ekonomide Rekabeti ve Etkinliği Artıracak  Düzenlemeler         466

·........................................................ Sosyal Dayanışmayı Güçlendiren Düzenlemeler         467

·......................................................................... Reel Ekonomiye Yönelik Önlemler         468

·........................................................................................ Programın Nihai Hedefi         469

10.6. 2003 Yılı Sonrası Uygulanan Para Politikaları…………………………………..471

YARARLANILAN KAYNAKLAR.......................................................................................... 473